«لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ». بر خلاف آن چيزى كه انسان میپندارد، راه درست و كمال انسان، در حركت، سعى و تلاشهايى كه میكند و خود را به اينطرف و آنطرف میزند نيست! آنچه كه از انسان خواسته میشود ايمان است. ايمان، يعنى محدود نبودن انسان به توجه، علم و عملى كه محدود به اين محيط كوچك، ناقص، بى ارزش و بدون اثر است.
چه در مورد كسى كه براى خود خدايان دروغينى درست میكند (گاهى به نام دين و گاهى بر عليه دين؛ مانند همه ما)، و چه در مورد كسى كه اين خدايان را ندارد اما زندگىاش بيش از اين محدوديت چيزى ندارد و وقتى سعى میكند از اين محيط محدود خارج شود، فكر میكند با تلاش، كوشش، خود را به هر درى زدن، به هر چيزى تمسك جستن و به هر گياهى چنگ زدن، به نيكى و حركتى بالاتر از اين زندگى میرسد.
اما خوبى، كمال و رشد اين است كه انسان بفهمد فراتر از اين محدوديت چيزى است؛ «وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ»؛ اين كه بداند اين متناهىها، در پس يك نامتناهى است و جايى به انتها نمیرسد. ايمان به خداوند، ايمان به نامتناهى است و روز آخر، يعنى حقيقتى كه همين الان وجود دارد و در وراى اين ظاهر هست و در روز آخر اين محدوديت آشكار میشود، و ملائكه و كتاب و انبیا، همه اينها اتصالاتى است بين اين دنياى كوچك ما و نامتناهى.
«وَآتَى الْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ»؛ سپس اثر اين ايمان در چيست؟ در ايتاء و بخشش مال بر حب آن نامتناهى است؛ مال به معناى مطلق آن؛ هر چيزى كه انسان دارد؛ از مال ظاهرى تا توان، آبرو، تلاش، زندگى و لحظههاى عمرش. بر حب آن نامتناهى و اينكه فهميده وراى اين جهان محدود چيزى هست. به كسانى بدهد كه در ظاهر اين جهان جايگاهى ندارند؛ يتيمها و مساكين، در راه ماندگان و سائلين و آنهايى كه اين جهان ظاهرى آنها را در بند كرده است.
«وَ أَقَامَ الصَّلَاةَ وَ آتَى الزَّكَاةَ »؛ وقتى اينچنين باشد، اقامه صلات و زكات؛ اينكه پيوسته لحظات اضطرابش را در نماز خود متبلور میكند و زكات، هر امكان، توانايى و دارايى ظاهرى و باطنى دارد زكاتش را میدهد.
«وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا»؛ اثر ايمان حقيقى اين است كه بر آن عهد و قرارى كه میگذارد، میايستد؛ چه در قرارى كه با خود میگذارد چه با ديگران. اصولا كسى كه گرفتار و درگير اين محدوديت نشده است و اين متناهى او را به گونه اى از خود بيگانه نكرده كه توانايىها و دارايىهاى انسانى و حقيقىاش به بن بست خورده باشد، وقتى قرارى میگذارد، توان ايستادن بر آن را داراست.
«وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ»؛ اين كه انسان در مشكلات و سختىها و گرفتارىهاى ناشى از پيمودن مسير پيچ در پيچش و موانعى كه بسوى قلهها برايش وجود دارد، آه و نالهاش بلند نشود و صبر بر مصائب داشته باشد. آن لحظه اساسى، لحظه اى ست كه فرد در برنگاه قرار گرفته و زمانى است كه اين پويايى در حال به اوج خود رسيدن است و "باساء" يعنى آن فشار سنگينى كه نهايت فشار است و زمانى است كه همه چيز در حال به نتيجه رسيدن است، در آن لحظات توانايى دارد.
«أُولَٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ»؛ اگر كسى اين شرايط را داشت، نشان دهنده اين است كه در مسير خود صداقت دارد. صداقت يعنى انسان، اين حقيقت را يافته و دارد به سمتش میرود. اين كه بجاى اين ايمان و آثارش، انسان دچار اين باشد كه «أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ» پيوسته اين در و آن در میزند و هر لحظه دنبال چيزى است، براى اين است كه صداقت وجودى ندارد؛ نه اينكه صداقت ظاهرى نداشته باشد و حقيقت را نخواهد بلكه صداقت قشرى و سطحى را داراست، اما صداقتى را كه در عمق وجود انسان است و او را از انحرافات باز میدارد و سبب میشود در مسير صحيح باشد، هنوز نيافته است. اين صداقت چيزى است كه ما در لحظات خود، در قرائت قرآن، توجه بر خود و بر مسير بايد ايجاد كنيم تا بفهميم كه مسير كجاست و چگونه بايد برويم.
فایل ها :
استماع و تکلیم با قرآن
وَ كَلَّمَ اللهُ مُوسىٰ تَكليماً: و خداوند با موسی سخن گفت؛ چه سخنگفتنی! اگرچه «تکلیم» مقام خاص حضرت موسی کلیمالله است، اما آیا با کلام خداوندی که بر جان و روح ما مینشیند، جواب و پاسخی شایسته از درون انسان نمیجوشد؟ «تکلیم» و «گفتوشنود» اگرچه به شکل کامل آن برای اولیای الهی رخ میدهد، اما قلب و روح ما در تشعشعی که از کلام الهی جذب میکند، پیوسته از درون خود با تمامی وجود و ظرفیت به تکلم میپردازد و این کلام و «تکلیم» گرچه از طرف ما با ظرفیت معرفتی محدود و ناقص و با هزاران خطا و اشتباه صورت میگیرد، اما جذبه و اقتدار کلام الهی اجازهٔ انحراف و خطا به آن نمیدهد و ما را پیوسته و پیوسته به «تکلیم»ِ بالاتر و کاملتر رهنمون میکند؛ و ما میتوانیم امیدوار باشیم که از طریق این تکلیم با حضرت حق ارتباطی کاملتر و نزدیکتر پیدا کنیم و از دریای ظلمانی جهل و غفلت به سوی قلههای نوری که در پس آن نور است (نور علی نور)، حرکت کنیم. پس چرا باید از چنین شاهراهی که به سوی تکلیم هموار است، از استماع آیات الهی غفلت کنیم: وَ إِذا قُرِئَ القُرآنُ فَاسْتَمِعوا لَهُ وَ أَنصِتوا لَعَلَّكُم تُرحَمونَ؛ پس چون قرآن را میشنوید، جان خود را برای شنیدن و توجهکردن به آن آماده کنید، ای بسا که رحمت و هدایت الهی شما را فرا گیرد. تذکرات: ۱. هنگام قرائت قرآن نهایت توجه و تمرکز خود را به کار گیرید و مقدمات آن را از قبل آماده کنید. ۲. همزمان با شنیدن آیات، توجه به خویشتن را به صورت کامل مراقبت کرده و هرگز از خود و احوال خود غافل نشوید. ۳. در توجه به خویشتن سعی کنید از هر نوع افکار روزمره و مشکلات و حوادث و چیزهای شبیه به آن خودداری کرده و توجه خود را به ذات خویش، بدون هیچ اضافه و مازادی، معطوف دارید. ۴. سؤالات و نیازها و مشکلات و هر آنچه که مربوط به زندگی روحی و حرکتی انسان است، به صورت خودجوش بر انسان هجوم میآورد و اگر انسان به آن توجه نکند، چهبسا جوابها و آگاهیها و افکار ارزشمندی به همان صورت خودجوش برای انسان فراهم شود. راه درست این است که تا انتهای استماع قرآن همچنان به آن بیاعتنا باشید: نه با آن مبارزه کنید و نه به آن اعتنا کنید. این باعث خواهد شد که افکار ارزشمند، بیشتر و بیشتر از درون انسان بجوشد. اگر در میانهٔ استماع قرآن به این افکار توجه کنید، در همان نقطه متوقف خواهد شد. بناء بر این، پس از پایان استماع و تمرکز و تأمل و سکوت میتوانید این افکار را یادداشت نمایید. ۵. توجه داشته باشید که هر برداشت و مشاهدهای تنها در صورتی اعتبار دارد که با عقل صریح و روشن موافقت داشته باشد. بناء بر این، احساسات برآمده از زندگی روزمره، حبوبغضهای رایج، افکار و مشاهدات داستانگونه و تخیلی، کلمات و جملاتی که معنای اندکی دارد و همچون خوابهای عادی انسان است و هر چیزی که معارف ارزشمند عقلانی در آن نباشد، نه تنها قابل اعتنا نیست، بلکه مانع انسان بوده و از خواطر بیارزش یا شیطانی است. بناء بر این، نباید به آن اعتنایی شود و اشتراکگذاشتن و حتی توجه به آن باعث اختلال روحی و فکری فرد و جمع شده و باید از آن خودداری کرد. آنچه در «استماع و تکلیم» برای انسان روشن میشود، باید ارزش والای معرفتی و عقلی داشته و با عقل صریح و روشن قابل محاسبه باشد. ۶. بر خلاف برنامهٔ «مخاطبه با قرآن» قرائت قرآن در اینجا به صورت تحقیق (یا مجلسی) خواهد بود و زمان آن کوتاه و بین ۵ تا ۷ دقیقه است. مدت سکوت پس از آن نیز تنها ۵ دقیقه خواهد بود و بعد از آن افراد میتوانند تجربیات خود را به اشتراک بگذارند. ۷. اگر برای صحبت و مطلب شفاهی بعد از انتهای جلسه میآیید، از آمدن خودداری کنید! تنها در صورتی بیایید که برای استماع قرآن و رسیدن به تجربهٔ «تکلیم» حاضر میشوید. در عین حال که ممکن است هیچ صحبت شفاهی هم گفته نشود! هیچ برنامهٔ قطعیِ قبلی غیر از استماع قرآن وجود ندارد و آنچه که در جلسه روی میدهد، بستگی به تجربهٔ عملی اعضاء دارد و هر کسی برای خود باید تصمیم بگیرد. ۸. فردا، دوشنبه، سوم اردیبهشت، ساعت ۵:۳۰ بامداد، اولین جلسه خواهد بود. همه چیز در حال آزمودن است و برنامه پس از این از طریق آزمون و خطا مشخص میشود.