هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَ لِيُنْذَرُوا بِهِ وَ لِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ لِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ(ابراهیم:۵۲)

✅️بلاغ:

همه‌ی این علوم، و آن‌چه ما به‌عنوان معرفت دینی از طریق علوم ظاهری به دست می‌آوریم—اعم از خواندن تفاسیر، مطالعه‌ی معارف، بررسی کتاب‌ها و شنیدن گفته‌ها—در حد یک بلاغ است؛ یک ابلاغ، یک دانسته. این‌ها با حقیقتِ معارف دینی تفاوت دارند. حقیقتِ معارف دینی، وصولی است؛ رسیدنی است، دریافتی است، وجدانی است؛ نه صرفاً خواندنی، دیدنی یا شنیدنی. دیدن با چشم، با آن‌چه «معارف حقِّ بشر» است و معارف دینیِ حقیقی را شکل می‌دهد، تفاوت دارد. آن معارف، از طریق دیدنِ قلب و رسیدنِ وجودِ انسان حاصل می‌شود؛ و بدون این رسیدن، تحقق نمی‌یابد. تمام آن‌چه ما می‌شنویم، در نهایت در حد یک بلاغ به ما می‌رسد؛ تا هشداری به انسان داده شود.
یعنی از طریق این گفته‌ها، تنها تذکری به انسان داده می‌شود؛ اما حقیقت، چیز دیگری‌ است.

✅️خدای حقیقی:

«وَ لِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ »
برای آن‌که انسان بتواند درکی حاصل کند، لااقل از طریق علمِ ظاهری، مسیر به سوی خدای یگانه را درمی‌یابد؛ اما این خدای یگانه، با آن خدای بیرونی که ما از طریق علوم ذهنی به آن می‌رسیم، تفاوت دارد. حقیقت الهی، با ظهوری که نزد ما دارد، تفاوتی در حدِّ کفر و ایمان دارد. این اولوا‌الألباب‌اند که متذکر می‌شوند؛ آنان که صاحب عقل‌اند و جویای حقایق و معارف حقه‌ی الهی. بدون هدایت ایشان، وصول به آن حقیقت ممکن نیست. آن‌چه ما به عنوان خدا می‌شناسیم، خدایی بیرونی‌ است؛ همان تصویری که از طریق تفاسیر و معارف ذهنی می‌سازیم. بیش از آن را درک نمی‌کنیم. حتی در دعا، تنها بخش کوچکی از آن به حقیقت درونی نزدیک است—آن بخشی که از ژرفای وجود انسان می‌جوشد، و از دلِ اضطرار، التماس، التجا، و گرفتاری سر برمی‌آورد.
اما باقیِ دعا، در بسیاری اوقات، درگیر تصویری است از خدای بیرونی؛ خدای مشرکانه‌ی کناری ، که با حقیقت الهی تفاوت دارد. تطبیق این حقیقتِ واقعی با معارفی که از طریق ذهن و گفت‌وگو و سؤال و جواب به دست می‌آیند، ممکن نیست. هرچقدر هم که انسان سؤال کند، اینکه خدای حقیقی چگونه است و چگونه می‌توان نگاه ظاهری به آیات و تفاسیر را با آن جمع کرد، تنها دست‌وپا زدن در گردابی است از ذهن و توهم؛ گردابی که ما را می‌چرخاند در تکثر ذهنی‌مان، ذهنی که به حقایقِ تغییرشکل‌یافته و دگرگون‌شده خو گرفته است؛ حقایقی که با توهم درآمیخته‌اند.
خدای حقیقی، آن‌چنان‌که ما در توهمات خود درمی‌یابیم، نه شناخته می‌شود و نه می‌توان از راه پرسش، به او رسید. هرچه در این باب پرسش کنیم—که چگونه می‌توان از خدای ذهنی به خدای درونی، به خدای حقیقی، به آن‌که از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است، رسید—بی‌فایده خواهد بود و امکان ندارد.
گویی انسان بر زمینی نشسته و از آسمان‌ها سخن می‌گوید؛ فاصله‌ای به وسعت زمین تا آسمان. حقیقتی که تنها از راه وصول به دست می‌آید، و انسان باید با عمل به آن برسد. اما این عمل، کار دشواری نیست؛ تنها کافی‌ است که ما آن را خراب نکنیم.

✅️خراب‌ کردن کارها، چگونه روی می‌دهد؟

از طریق گرفتاری؛ گرفتاریِ ذهن در روزمرّگی، در حبّ و بُغض‌ها، در لغویات، در شبکه‌های اجتماعی، در پرسه‌زدن‌های بی‌حاصل و گشت‌وگذارهای بی‌سرانجام. کافی است انسان تنها بخشی کوچک از درون خویش را برای آن حقیقت باز بگذارد؛ خالی کند. اما این خالی‌ کردن باید حقیقی باشد، واقعی باشد؛ و چه‌بسا ما حتی لحظه‌ای نیز برای این خالی‌سازی، وقت نمی‌گذاریم.
آن حقیقت، چگونه حاصل می‌شود؟ تنها از راه یک لحظه ایستادن. لحظه‌ای که انسان، فارغ از این چرخش‌ها و پرسه‌زدن‌های بی‌امان—که با تمام وجود در آن غرق است—ساکن شود. تمامی اجزای وجودی انسان، درگیر شده‌اند؛ وجودی که از زمین تا آسمان جریان و امتداد دارد، از سوی خداوندی که «از رگ گردن به او نزدیک‌تر» است. من در حقیقت، همین حالا خلیفة‌الله هستم؛ اما این حقیقتِ والا را با همه‌ی گستره‌اش، گرفتار کرده‌ام. گرفتارش کرده‌ام در حبّ و بغض‌هایی زمینی: در دوست‌داشتن ، در نفرت از انسانی، در اسارت شبکه‌های اجتماعی، در زندگی‌ای که صبح تا شب را با پرسه‌زدن می‌گذرانم؛ روزمرّه‌گی‌ای که در مدار بسته‌ی تکرار می‌چرخد. این حقیقتِ برتر، در اینجا به بند کشیده شده است. چگونه می‌توان از چنین وجودی انتظار جوشش داشت؟ برای آنکه این چشمه بجوشد، باید لحظه‌ای آرام بگیرم؛ در سکوتی بنشینم و اندکی آن را ادامه دهم. تا چنین نکنم، چشمه‌ای نخواهد جوشید. این چشمه‌ی معارف حقیقی، باید از دل همین خاک—خاکِ زندگی، خاکِ وجود، خاکِ ابتلائات—سر برآورد.
اما من خود با تمام قوایم بر آن چشمه فشار می‌آورم؛ آن را سرکوب می‌کنم، مسدودش می‌سازم. از کجا باید بجوشد؟ از کدام راه باید راه یابد؟ من حتی راهی برای آن باقی نگذاشته‌ام. در حال سرکوبش هستم.
در این میان، لحظه‌ای آرام شدن، امر خارق‌العاده‌ای نیست؛ نیازی به معجزه ندارد. تنها کافی است انسان، زندگی روزمره‌اش را در حدی متعادل و معمول سامان دهد. همین، گام نخست است.

✅️خلوت:

اگر این زندگیِ انسانی و بردکوتاه ، به حالت طبیعیِ خود بازگردد، انسان می‌تواند لحظه‌ای بنشیند؛ حتی اگر فقط برای یک دم، در سحرگاهی، در مجلس روضه‌ای، در زیارتگاهی، در دل بیابانی، زیر سایه‌ درختی در کویر، در سردابی دوردست، یا در خنکای شهری کویری. فرقی نمی‌کند کجا باشد؛ آنچه مهم است، این است که لحظه‌ای در سکوت و آرامش بنشیند، و بخواهد که فقط «خود» باشد. اما زندگی امروز، سراسر هیجانات بی‌ثمر است؛ گرفتاری‌های بی‌پایان، حب‌ّ و بغض‌های پی‌درپی، و دویدن‌هایی مداوم برای عقب نماندن. در چنین وضعیتی، خلوت‌ کردن برای انسان ممکن نیست. اما اگر این خلوت، اندک‌اندک استمرار یابد—خلوتی حقیقی، منظم، و پیوسته—آن‌گاه آنچه انسان پیش‌تر می‌کوشید از طریق پرسش و پاسخ، یا فشار به ذهن و گفت‌وگو با دیگران به‌دست آورد و موفق نمی‌شد، از درونِ او می‌جوشد. در لحظه‌ای، وسعت حقیقی سینه‌اش رخ می‌نماید. همان‌گونه که در رمضان برای برخی رخ می‌دهد؛ همان‌گونه که در زیارتگاهی یا در عمق یک حزن، در اندوهی عمیق، یا در فشارهای سهمگین زندگی گاه رخ می‌دهد؛ لحظه‌ای که انسان از این جهان غافل می‌شود، و وجودش به‌سوی جایی دیگر پرواز می‌کند. به‌محض آن‌که این حالت برای انسان حاصل شد—درکی از آن جنس، استشمامی از آن معنا—راه را می‌فهمد. ناگهان هزاران سؤال، در یک لحظه، برای او حل می‌شود. هزاران پرسش؛ و این اغراق نیست. ناگهان چشمانش باز می‌شود و علومی می‌بیند که خود نیز شگفت‌زده می‌شود: «این‌ها از کجا آمدند؟ من که کاری نکردم، زحمتی نکشیدم...»
اما حقیقت آن است که زحمت واقعی، در دور کردن زحمت‌های بی‌ثمر است. این، بزرگ‌ترین کار انسان است. و همین است که به او نتیجه می‌دهد؛ نشان می‌دهد چگونه می‌تواند به جایی برسد. معارف، برایش گشوده می‌شوند—اما نه از راه صرفِ مطالعه، نه با صرفِ پرسش‌گری، و نه با فشار آوردن به ذهن. این، وصول به حقیقت است.

✅️صبر و صلوة:

و این چگونه ممکن می‌شود؟
با همان چیزی که قرآن فرمود:
وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخاشِعِينَ(بقره:۴۵)
این مسیر، جز با خشوع میسر نمی‌شود؛ و با صبر و صلاة—به معنای کلی آن، نه فقط نماز ظاهری.
انسان باید بتواند لایه‌ها و قشرهای ظاهری را از خویش بزداید؛ پیرایه‌هایی که همانند پوست‌هایی‌اند که روی حقیقت را پوشانده‌اند. این مسیر، مسیری‌ست که از درون آغاز می‌شود، و جز از طریق صبر و اتصال مستمر به مبدا ممکن نمی‌گردد.
اما یکی از مصادیق مهم آن، نماز است؛ نمازی که انسان می‌خواند، و از طریق آن، هیچ تکنیکی، هیچ روشی، هیچ زمینه‌ای برای تمرکز، نه در شرق و نه در غرب، قوی‌تر از نماز نیست؛ به شرط آن‌که نماز، حقیقی باشد.
نه این چیزی که ما می‌خوانیم، و نه آن نمازی که فقط اولیاء می‌خوانند؛ بلکه همین نمازی که ما نیز می‌توانیم بخوانیم، اگر قواعد و قوانین و اصول آن را رعایت کنیم. همان نمازی که بارها درباره‌اش سخن گفته شده، نمازی که تنها در یک لحظه می‌تواند به انسان کمک کند تا بتواند تنها باشد؛ بتواند از جهان بیرونی، یک گُسل برای خودش ایجاد کند؛

✅️معنای صبر:

لحظه‌ای که میان خویشتن انسان و دنیای بیرونش، با زندگی روزمره‌اش، فاصله می‌افتد. و این، چیزی است که گاهی اتفاق می‌افتد: در تنهایی، در لحظه‌ای که غم و اندوهی بزرگ به انسان هجوم می‌آورد، یا زمانی که با مرگ مواجه می‌شود؛ مانند زمان جنگ، آن‌جا که مرگ را در برابر چشمانش می‌بیند، و دنیایی را که باید با زور از خودش دور می‌کرد، اکنون بی‌هیچ تلاشی، خودبه‌خود از او دور می‌شود. انسان تنها می‌شود، آماده رفتن؛ چه بخواهد، چه نخواهد. در آن لحظه، گُسل رخ می‌دهد. و برنامه‌های دیگر انسان نیز، تقدیراتی که برای او رقم خورده، همه برای این است که بتواند موفق شود این کَنده شدن و آزاد شدن و رهایی را در درون خود پیاده کند. حرکات انسان، همه‌ی تقدیرات انسان، و آن‌چه برای او رقم می‌خورد، در واقع، در تناقض میان آن انتخاب بنیادین که دارد—همان حدی که برای خود برگزیده تا به سوی حرکت توحیدی و احیای خویشتن برود— و انتخاب‌های روزمره‌ای که در عمل، با آن مسیر مقابله می‌کنند، شکل می‌گیرند. همین تناقض‌ها هستند که مسائل انسان را رقم می‌زنند. در واقع، این جهان و کائنات، زمینه‌ای برای انسان فراهم می‌کنند تا از طریق حوادث و تغییرات، از انتخاب‌های نامناسبی که حتی خودش هم نمی‌خواسته و ناخودآگاه مرتکب شده، کنده شود و به سوی همان انتخاب بنیادین خود، گام بردارد. تا این تناقض درونش حل نشود، به آرامش نمی‌رسد. و این آرامش، نه با روان‌شناسی، نه با تمرکز صرف، و نه با انواع تکنیک‌ها، حاصل نمی‌شود.
این درون، دوگانه است؛
و با چه چیزی می‌توانی این دوگانگی را حل کنی؟ با تکنیک‌هایی که فقط ظاهر انسان را درست می‌کنند؟
امکان ندارد.
این است معنای صبر.
●صبر یعنی ایستادن در بزنگاه‌ها،
●ثبات داشتن در این مسیر،
تا حقیقت درونی، به‌تدریج، از وجود انسان بجوشد.
⬅️تا زمانی که توقفی نباشد، ثباتی نباشد، استمرار و نظمی نباشد، و ارکان و قواعدی رعایت نشود که انسان را در مسیر سلوکش نگه می‌دارند و به او کمک می‌کنند،
رسیدن به نتیجه، امکان‌پذیر نخواهد بود.

✅️ انسان گاهی، ره صدساله را در یک شب می‌پیماید:

انسانی که سال‌ها زده، شکسته، و ویران کرده؛ انسانی که وجودش را گرفتار کرده،
چگونه می‌خواهد تنها با دو حرکت، یک‌باره از همه این تاریکی‌ها بیرون بیاید؟

⬅️ اگرچه، گاهی این امکان هست؛

●یکی از آن زمان‌هایی که این امکان فراهم می‌شود، دهه اول محرم است؛ آن‌جا که انسان گاه، ره صدساله را در یک شب می‌پیماید.
●از دیگر زمان‌هایی که این اتفاق می‌تواند رخ دهد، سحرها هستند.
●زمان‌هایی دیگر، آن هنگام است که حزن و اندوهی بزرگ بر دل انسان چیره می‌شود.
●یا وقتی که مرگ را مقابل چشمان خود می‌بیند.
این‌ها، از همان زمان‌هایی‌اند که انسان ره صدساله را در یک شب می‌رود.
اما با همه این‌ها، تا زمانی که آن زمینه درونی فراهم نشده، انسان نیازمند صبر و توقف است.
⬅️این توقف، همان چیزی است که به او کمک می‌کند تا در لحظاتی که معجزه‌آسا هستند، آماده پذیرش و بهره‌گیری باشد. اگر این توقف نباشد، اصلاً انسان به آن لحظات نمی‌رسد؛ به آن زمان‌های افسانه‌ای، به آن زمان‌های عمیق نمی‌رسد.
«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخاشِعِينَ»
این صبر و صلوة، روش‌هایی ساده، بسیط، اما درعین‌حال معجزه‌آسا هستند؛ اما برای چه کسی؟ برای کسی که قلبش خاشع باشد.
خاشع در برابر چه؟ در برابر حقیقت.
اگر انسان پذیرش نداشته باشد—چه این پذیرش با زبان باشد و چه زبان بگوید «می‌خواهم، در پی‌اش هستم» و مدام تکرار کند— اما قلبش دور باشد، دور بودن هم گونه‌گونه است:
یکی با عجله‌اش که می‌خواهد زود برسد،
یکی با بی‌حوصلگی‌اش در برابر صبر،
یکی در عمل، که با بهانه‌ای یا بی‌بهانه، از خشوع فاصله می‌گیرد، و به‌نوعی، مسیر را کج می‌کند و باز به زندگی عادی‌اش برمی‌گردد. چنین کسی، نمی‌تواند به «صبر و صلوة» دست یابد تا نتیجه‌اش برایش حاصل شود. و تمام این‌ها، چیزهایی ساده و ابتدایی هستند؛ اما ما به‌خاطر دوری‌مان از آن‌ها،
این امور برایمان سخت، عجیب، و حتی غیرممکن به نظر می‌رسند. در حالی‌که این‌ها ماموریت غیرممکن نیستند. انسان، آمده تا این مسیر را طی کند؛ و تمام جهان و کائنات، در خدمت اویند. برای ما—ما که پیوسته به دلایل گوناگون، با بهانه‌های فراوان، راه را بر خود سد می‌کنیم و از نتیجه دور می‌شویم— راه‌های میان‌بُری ایجاد شده:
مانند سحرها، مانند مکان‌هایی که معبدند،
و مانند زمان‌هایی که در آن‌ها، رخدادهایی بی‌نظیر اتفاق می‌افتد؛ همچون این ایام.
ما باید از این زمان‌ها استفاده کنیم.