در دور اول حکمت نامتناهی بنیان این حکمت و نگاه بنیادینی که از آن سرچشمه میگیرد موردبحث قرار گرفت. بنیان این حکمت بر "نامتناهی بودن" و "نامتناهی دیدن" و دیگر انواع "نامتناهیگری" است. به صورت کلان میتوان گفت که نامتناهیگری هیچ کلیشه و شکل نهایی و کاملی ندارد و هر شکل و قواره و تعریفی از آن "نسبی" و متناسب با یک ظرف خاص است و در ظرفی دیگر باید تغییر نماید و نمیتواند نهایی و غیر قابل تغییر باشد.
در این دوره روشن شد که نامتناهیگری در هر زمان با مفهوم و مصداق خاصی میتواند تعیینکنندگی بیشتری داشته باشد، اگرچه همان مصداق هم نسبی و محدود است و در یک ظرف زمانی و مکانی و تاریخی و فرهنگی قابلقبول است و انسان را از زندانهای تنگ فکری و وجودی خارج میکند و در ظرف دیگر اثر معکوس آن را دارد. با در نظر داشتن این نگاه کلان؛ باید گفت که مصداق نزدیکتر نامتناهیگری در این زمان بر سه محور اصلی استوار است:
اول عینیتی که بینهایت نامتناهی است و هر حد و تعریف و اندازه شکلی و محتوایی برای آن محدود و متناهی کردن آن و غیرعینی است و در نتیجه هر شناخت و درک و نگاه و عملی از انسان در این نشئه، بینهایت متناهی و نسبی است.
دوم توجه به خویشتن انسانی و مراحل گوناگون شناخت انسان و فرو رفتن در این عمق، نزدیکترین راه برای نامتناهیگری و درک حقیقت عینی است و هر مسیری که به غیر آن تکیه کند دورتر و مشکلتر میباشد. محوریت نامتناهی انسان و انسانیت نامتناهی بهترین مسیر برای سیر عملی و نظری انسانی در این زمان است.
سوم بیمرزی بیانتها و برداشتن همه مرزهای فکری و علمی و معرفتی و همه فاصلههایی که بین حوزههای مختلف ذهنیت و عینیت کشیده شده، در یک سیر بیانتها که هرچه به ابتدای آن -نقطه فعلی- نزدیکتر باشیم، مرزهای بیشتری را درک کرده و هرچه که به سمت انتهای این سیر - که انتهایی در آن نیست و تنها جهت بینهایت است- حرکت کنیم از مرزها کاسته میشود.
این کلیاتی بود که در جلسات متعدد دوره اول حکمت مورد دقت و موشکافی قرار گرفت. اما این بستر کلی با سوالات و ابهامات فراوانی روبرو است که در دوره دوم حکمت به بخشی از سوالات که به اندازه کافی بسط یافته و مفاهیم کلیدی آن روشن و واضح باشد پرداخته و مواجهه با اندیشههای دیگر غنای تازهای خواهد یافت.
از جمله اینها، سوالاتی است که در مدخل دوره اول حکمت مطرح گشته و بخش مهمی از آنها هنوز به آن پرداخته نشده است. به مواردی از آن اشاره میشود:
۱- بخش دوم از سوال اول:
•آیا چنان که برخی میگویند شکاف میان متناهی و نامتناهی، ذاتی شرایط انسانی است؟
•آیا شرایط انسانی ذاتاً تراژیک است یا تراژدی از نحوهی نگرش انسان به خویشتن و به جهان ناشی میشود؟
۲- سوال دوم:
•اگر این نامتناهیگری در اندیشهی انسان تبلور پیدا کند، چگونه میتوان مرزی بین انسان و خدا، فیزیک و متافیزیک، دنیا و اخری، کفر و دین، و علم و جهل ترسیم کرد؟
۳- سوال چهارم:
•دیانت در انواع مختلف آن در این نامتناهیگری فکری و بینشی چه جایگاهی خواهد داشت و دیانت رایج و متداول چگونه به خلع سلاح خود واکنش نشان خواهد داد؟
۴- سوال پنجم و بخشی از سوال ششم:
•در این خوانش نامتناهی از انسان و جهان، چگونه نظم و انتظام فکری قابلتعریف است و آیا این تبیین از جهان به سوی بینظمی فکری پیش خواهد رفت؟
•پارادکس ذاتی شناخت نسبی چه خواهد شد؟
۵- سوال هفتم:
•مفاهیم بنیادین انسان در بینشهای کهن شرقی و مفاهیم مدرن انسان در دنیای جدید با این انسان نامتناهی چه نسبتی دارد؟
۶- سوال نهم:
•راه عملی انسان برای زیستن چیست و چگونه باید زندگی کرد؟
•جایگاه حقیقت و عینیت زندگی انسانی در حکمت عملی کهن و در زندگی مدرن مبتنی بر عقل خود بنیاد چیست؟
•انسانی که زندگانی خود را بر یک سلوک نامتناهی و شناخت به غایت نسبی و حقیقت کاملا سیال قرار میدهد چگونه در میانهی این آموزهها و ادعاهای مطلقاندیش قدیم و جدید راه خود را بیابد؟
۷- همچنین سوال از ماده و نگاه این حکمت به آن و نسبت آن با فیزیک جدید و نگاه دینی و مفهوم ماده پس از برداشتن مرز بین فیزیک و متافیزیک و قبول تکثر طولی و عرضی ماده و جهانهای مادی.
اگرچه این سوال در مدخل ذکر نشده ولی در خلال بحثها به کرات به آن اشاره شده است.
اکثر این سوالات هنوز بسط و توضیح کافی برای آن وجود ندارد و مفاهیم کلیدی سوال نیازمند توضیح بیشتری است. مخصوصا مواردی که سوال دارای عقبهای در فرهنگها و مکاتب شرقیغربی است نیازمند توضیح بیشتر مفاهیم است (مانند سوالات ۳ ، ۵ و ۷).
در مورد سوال ششم که حول محور انسان است قبلا موضوعاتی به صورت خام مطرح شده و میتوان به صورت موضوعات و محورهای اصلی بحث حکمت ۲ به آن پرداخت:
۱. مبدا حرکت انسان و نسبت آن با درد و رنج و اضطراب و ناامیدی و نسبت آن با نگاه مکاتب آسمانی و خدامحور و نیز با مکاتب زمینی و انسانمحور.
۲. چگونه حرکت ذاتی انسان امکان دارد؟ نسبت بازگشت به خویشتن با آن چیست و چه مفهومی دارد؟
۳. آیا انسان میتواند مبدا و مقصد حرکت باشد؟ در این صورت نامتناهیگری انسان و نداشتن هسته سخت و ثابت چگونه با آن جمع میشود؟
۴. خویشتن جامع و خویشتن در مقابل غیر، معنی و مفهوم انسان و جامعیت و تمامیت آن در مبدا و مقصد.
۵. هویت انسانی و ابعاد مادی و مجرد انسان و چگونگی آن.
۶. اندیشه و نسبت آن با هویت انسانی و تفکر وجودی و چگونگی آن.
۷. اگر آنطور که معارف انسانگرای عرفانی مدعی است، ذات انسانی مبدا و منتها و سیر اوست و چیزی غیر از آن موجود نیست آنگاه مفاهیم و عینیتهای بیرونی و اهداف و خواستهها و معبودهای الهیاتی و اخلاقی چه جایگاهی دارد؟
۸. نگاه اثباتی به انسان چگونه مدعی تکریمی در انسان است که در نتیجه آن تمام داراییهای جهان و کائنات در او خلاصه شده و نیز اقتداری در انسان را مطح میکند که تمام تواناییها در ذات او خلاصه میشود. بنابر این آموزهها، هیچ چندراههای مقابل انسان نیست و تنها یک راه است و آن راه "اثبات و کرامت و اصالت انسان" و مابقی چیزی نیست مگر تودههایی و پندارها!
۹. خدایی که از رگ گردن نزدیکتر است و بین انسان و خودش و درک او فاصله میشود و امامتی که حقیقت آن درون انسان و نفس اوست چه مفهوم و تصوری -جدای از اثبات و قبل از آن- میتواند داشته باشد؟!
۱۰. اگر مبدا و مقصد و مسیر حرکت انسان همان ذات اوست و نه چیز دیگر، پس حکمت نامتناهی باید علاوه بر اثبات موارد زیر چگونگی آن را توضیح دهد:
۱۰-۱ خواستههای انسان از هر نوع، برآمده از حقایق و عینیتهاست؛ اگرچه به انحراف رفته باشد و امکان خواستی غیر از حقیقت در جهان نیست اگرچه توهم همان بر او غالب شود!
۱۰-۲ راه وصول به خواستهها -از هر نوع و هرکس و هرجا- مواجهه با حقیقتی است که ورای آن قرار دارد تا توهمات زوده شود و عینیت آن معلوم شود.
۱۰-۳ راه رسیدن به آن حقیقتی که ورای آن خواسته است، رجوع به خویشتن است که همان اقتدار حقیقی و ذاتی انسان است.
۱۰-۴ حرکت خارجی انسان، سرکوب، استمداد استقلالی از غیر و هر چیزی از این نوع ناشی از گرفتاری انسان در توهمات است و در مقابل حرکت ذاتی و جوهری قرار دارد و راه اصلاح آن مواجهه و توجه به خواست حقیقی و عینیت است تا حقیقت آن را کشف نموده و صحیح و سقیم را از هم بشناسد.
۱۰-۵ انطباق چهار عامل "توجه، انتخاب، عمل، وصول"
۱۱. آیا تنها ابزار برای اندیشیدن و تعمیق و توسعه آن و حتی برای رسیدن به تفکر وجودی همان تمرکز است؟
۱۲. ارتباط و نقش توسعه ظرفیت وجودی و معرفتی در توجه به نفس و سیر انسانی چیست و چگونه حاصل میشود؟ نقش خود جامع در این امر چیست و چگونه عینیت وسیعتری را شامل شده و پیوسته وسیع و وسیعتر میشود؟
۱۳. نقش تضییق ظرفیت انسان در رذائل، توهمات، انحرافات از حقیقت و هر سیر ناخواسته دیگر چیست؟
۱۴. چگونه حکمت نامتناهی ادعا میکند که دوگانگی انسان وجهان حقیقت ندارد و خودجامع غیر از جهان چیزی نیست؟
۱۵. شاهراههای سهگانه "توجه به خویشتن"، "انکار" و "وادی عینیت" چیست و ابتدا و انتها و مسیر آن کدام است؟
۱۶. نفی و انکار و ترک چیست و آیا راه اصلی یا انحصاری آن توسعه ظرفیت است؟ آیا این توسعه ظرفیت تنها از طریق "مواجهه" و "توجه به نفس در ظرف مواجهه" حاصل میشود؟ نقش تمرکز در آن چیست؟
۱۷. آیا هر عینیت برای انسان قابل شناخت است و تنها شرط ان ظرفیت وجودی و معرفتی و مواجهه در توجه است؟
۱۸. جهان مادی و حقایق این نشئه چگونه تکنیکها و روشها را بر انسان مسلط میکند؟ حقیقت این تسلط چیست و چگونه بایداز آن استفاده نمود و چگونه میتوان بر آنها غلبه نمود؟
تکنیکها و روشها و قواعدی مانند:
کتابت و ارکان حرکت انسانی، تمرکز های تکنیکی، بیتوته و خلوتهای محدود و نامحدود، توقفها و اقسام آن، جَفرهای وجودی، تجسم ها و انواع آن، روشهای پیمایشی وجودی، تشتت و توقف و مواجهه مکتوب، روشهای احراقی و غیر آن.