انسان، هر قدر در «داستان زندگیاش» تعمق ورزد، بهتر در می‌یابد که همه عناصر آن، در هماهنگی کامل و در جهت رشدش، در حال نواختن «سمفونی منحصر به‌فرد» او هستند. آن‌گاه است که خود او نیز به‌تدریج، به مشارکت بیشتر در این سمفونی می‌پردازد تا جایی‌که نقشِ هدایت و رهبری‌اش را بر عهده می‌گیرد.
*▫️پرسش
چطور ممکن است من همیشه و هر لحظه در حال انتخاب باشم؟ پس چگونه در عالم ذر انتخاب کرده‌ام؟*
*▫️پاسخ*
آن عالمی که پیش از این عالم از آن یاد می‌شود ــ عالمِ ذر ــ گاهی چنین تصور می‌شود که انسان در آنجا انتخابی کرده و از همان‌جا سرنوشت همه‌چیز تعیین شده است. اما چنین برداشتی درست نیست. آن انتخاب، امری مربوط به گذشته دور نیست؛ همین اکنون در حال تحقق است. یعنی همین حالا، در همین جایی که هستیم، در حال انجام همان انتخابیم. چرا که ذات انسان از این لایه‌ها بسیار قوی‌تر و برتر است. در آن مرتبه، "من" ـ همان منی که اکنون هم مشغول این کار هستم ـ در حال انتخاب هستم، هدف‌گذاری می‌کنم و تمام عالم را تحت‌تأثیر خودم قرار می‌دهم.
*چگـــــــــــونه؟*
در همان جایی که تأثیرگذاری واقعیِ من در جهان آشکار می‌شود.
در واقع، ما وقتی وارد زندگیِ این‌جهانی می‌شویم، گرد و غبار این دنیا همه‌چیز را سنگین می‌کند و پایین می‌آورد. انسان در اصل در حال انتخاب است، هدف‌گذاری می‌کند، تمام کائنات همراهش هستند و در مرتبه ذاتی با هم هماهنگ کار می‌کنند، اما وقتی وارد سطح زندگی روزمره می‌شود، در همان لایه بیرونی، همه‌چیز به‌هم‌ریخته، بالا و پایین و نامنظم می‌شود.
*گاهی به انسان می‌گویند برو کارت را انجام بده، و او فکر می‌کند همه‌چیز همین‌جاست؛ در حالی که اینجا فقط «پوسته» است. یعنی باید آن عمق را پیدا کرد و پوسته را با آن عمق هماهنگ ساخت. چون در این سطحِ ظاهری، چندان کاری از پیش نمی‌رود؛ این پوسته تنها یک درصدِ کلِ انتخاب‌های انسان است. انسان وقتی در همین سطحِ پوسته هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی می‌کند، مدام در حال تلاش است اما چون از آن عمق جدا شده، به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.*
بنابراین اگر بخواهیم این پوسته را با مغز و محتوای واقعی یک موجود مقایسه کنیم، این پوسته تقریباً هیچ ارزشی ندارد؛ نه مثل پوست گردو که به هر حال نسبت و اعتباری با مغزش دارد، بلکه در مورد یک موجود فوق‌العاده پیچیده، این لایه بیرونی واقعاً بی‌ارزش است. *اما ما همین پوسته را گرفته‌ایم و تمام هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی‌مان را در آن انجام می‌دهیم. در نتیجه، چه نفی هدف باشد و چه هدف‌گذاری، هر دو بیهوده می‌شود.*
اگر از زاویه‌ای گسترده‌تر نگاه کنیم، همه وقایع زندگی را جزئی از یک سناریوی بزرگ‌تر می‌بینیم. گویی کل کائنات بر اساس چنین نظمی پیش می‌روند. تصور کنید در نقطه‌ای بسیار دور از جهان، در میان کهکشان‌هایی که میلیاردها سال نوری با ما فاصله دارند، ستاره‌ای یک میلیارد سال پیش منفجر شده و نابود شده است؛ اما نور آن تازه اکنون به زمین رسیده است. رویدادی که یک میلیارد سال پیش رخ داده، اکنون در برابر چشمان ما آشکار می‌شود.
وضعیت انسان هم در دل همین پیوستگی قرار دارد. آنچه اکنون انجام می‌دهد، بازتاب انتخابی است که در همین لحظه صورت می‌گیرد، اما در عین حال در زنجیره‌ای طولانی از علت‌ها و رویدادها جای دارد. گویی هر لحظه از زندگی ما در شبکه‌ای گسترده از رخدادها تنیده شده است. از این منظر، هیچ چیز واقعاً جدا از چیز دیگر نیست. همه امور به هم پیوسته‌اند. آنچه در جریان است، شبیه یک سمفونی بزرگ است؛ سمفونی‌ای که در آن همه اجزای جهان با هم نواخته می‌شوند. هر انسان نیز، با تمام احوال و رفتارهایش، بخشی از همین موسیقی است. حتی لحظه‌هایی که عصبانی، کلافه یا ناراحت می‌شود، یا حتی وقتی که نمی‌تواند اعمال عبادی، مثل نماز را آن‌گونه که باید انجام دهد—همه این‌ها نیز در دل همین کل بزرگ جای دارند.
*▫️پرسش
وقتی هدف اصلی انسان پیمودن راه رشد و کمال است، این کمال در زندگی درونی و بیرونی چگونه تحقق می‌پذیرد؟*
*▫️پاسخ*
یک معنا این است که من در همین *عالم قشری* بخواهم به کمال برسم.
این «عالم قشری» یعنی چه؟
اگر هدف من، رشد و کمال است اما در همین قشر(پوسته)، این همان راه باطل است. مثلاً بگویم هدفم این است که بتوانم مخاطبه عالی داشته باشم، یک باشگاه خوب داشته باشم، یک مدرسه‌ای داشته باشم که با کمبریج رقابت کند، یا می‌خواهم مکتب علامه طباطبایی(ره) را در جهان توسعه بدهم، یا خیریه بزنم و به دیگران کمک کنم، اگر این‌هاست—که در واقع باز هم همان قشر است—این دوباره گرفتار شدن در همان قشر است.
فرقی هم ندارد که این گرفتاری در دنیا باشد یا در آخرت؛
*کل ماجرا در واقع چیزی بیش از یک پوسته نیست.*
اگر این است که هیچ، اما اگر نه؛ اگر انسان به آن اصل توجه دارد و به آن اصل نزدیک می‌شود، آن اصل دیگر مشکلی در خود ندارد. *آنجا تعیّنِ محض است؛* آنجا چنین گرفتاری‌هایی نیست. *هرچه شما به اصل نزدیک‌تر شوید، حقیقتِ انتخاب و هدف‌ها روشن‌تر و شفاف‌تر می‌شود؛ و بسیاری از چیزهایی که اینجا گره است، آنجا اصلاً ذاتاً مفهوم گره ندارد.*
مثل این است که شما در خواب وقتی وارد خواب می‌شوید، زمان و مکان دیگر آن محدودیت‌ها را ندارند. الان اینجا هستید، بعد دو دقیقه دیگر مثلاً آنجایید. البته وقتی می‌گویم «دو دقیقه»، در خواب اصلاً دو دقیقه هم معنایی ندارد؛ مفهوم زمان آن‌گونه نیست. محدودیتی نیست. از اینجا می‌روید آنجا، اصلاً معنای فاصله ندارد؛ یک لحظه اینجا هستید، یک لحظه آنجایید. یک آدم را این دنیا می‌بینید، همان را در آن دنیا می‌بینید.
*بنابراین، وقتی انسان به آن اصل برسد—اگر رسیده باشد—اصلاً نباید مشکلی باشد.*
*▫️پرسش
چگونه اعمال خودم را ارزیابی کنم و مرزهای انتخابم را پیدا کنم؟*
*▫️پاسخ*
خط قرمزها خیلی مهم است و لازم است که انسان این‌ها را نگه دارد. مثلا درباره یک فردی ترک نماز به هیچ صورتی قابل قبول نیست، اما اگر مثلاً نماز صبحش را بعد از بیدار شدن بخواند—مثلاً خواب مانده باشد—اشکالی ندارد. خواب ماندن حساب دیگری دارد. انسان طبق روال عادی زندگی می‌کند و گاهی خواب می‌ماند. آن چیزی که حساب می‌شود جایی است که انسان بیدار و هوشیار است و می‌تواند نماز بخواند و سهل‌انگاری می‌کند. گاهی هم پیش می‌آید که انسان فراموش می‌کند. این‌ها حسابش جداست. منظور آن‌جاست که انسان توجه دارد و می‌تواند بخواند و با این حال ترک می‌کند. در مواردی وقتی می‌بینید حالش را ندارید، به خودتان فشار نیاورید که نماز را با حال بخوانید. وقتی نمی‌شود، خیلی ساده و راحت بخوانید. پسر آقای علامه کرباسچی در مورد ایشان می‌گفت: یک دوره طولانی در نماز، تسبیحات رکعت سوم و چهارم را که سه بار است، فقط یک بار می‌گفتند. با اینکه ایشان انسانی با اراده بی‌نظیر بود، اما متوجه بودند که یک مقدار برایشان سخت است و برای مسیرشان مناسب نیست؛ بنابراین نماز را فشرده و خلاصه می‌کردند. خدا رحمت کند مرحوم آقای بهشتی را؛ درباره نماز مستحبی هم همین‌طور بود.
مثلا برای فردی، اصل نماز اصلاً نباید ترک شود چون آثاری شدید و گاهی غیرقابل جبران دارد. در واقع ممکن است یک‌باره دنیا و آخرت انسان را به هم بریزد و آدم را در کسالت و خستگی و بی‌حالی فرو ببرد. به طور مثال الان اگر من یک دروغ بگویم، ممکن است یک سال عقب بیفتم. آقای پهلوانی نقل می‌کرد که شبی در منزلش می‌خواست بخوابد. بچه‌ها خیلی شلوغ کرده بودند و او با آن‌ها کمی اوقات‌تلخی کرده بود. خود ایشان می‌گفت: شب در خواب دیدم کسی به من گفت یک اوقات‌تلخی ممکن است بیست سال انسان را عقب بیندازد. بعد رفتم این خواب را به علامه طباطبایی(ره) گفتم. ایشان گفتند: ممکن است. برای هر کسی مواردی هست. برای آقای پهلوانی ممکن است یک اوقات‌تلخی بیست سال عقب‌افتادگی بیاورد، اما برای دیگری این‌طور نیست. اگر فردی از صبح تا شب هم اوقات‌تلخی کند، شاید خدا برای او در نظر نگیرد، چون آن‌قدر عادت کرده است که ترک آن سخت است.
در موارد این چنینی برای هر انسانی ممکن است در جزئیات ابهام باشد، اما در سیر کلان زندگی این ابهام نیست. تفاوت‌ها یک وقت این‌طور است که مثلاً من دقیقاً نمی‌دانم فردا یک جلسه مشخص برگزار می‌شود یا خیر؛ از این نوع ابهام‌ها در زندگی حتماً خواهد بود و حتی برخی از آن‌ها خیلی هم عمیق است. اما یک‌سری چارچوب‌ها در زندگی آن‌قدر مشخص است که اصلاً هیچ جای ابهامی در آن‌ها نیست. یکی از این موارد این است که درآمد فرد از کجا باشد و زندگیاش را چطور تامین کند. ادامه زندگی، از لحاظ کاری و شغلی و برنامه‌ریزی برای زندگی چطور باشد! این‌ها اصلاً جزو همان چارچوب‌ها در زندگی است. مثلاً از نظر مادی معلوم است که چارچوب فردی در زندگی این است که یک درآمد ثابتِ آن‌چنانی نداشته باشد و تا آخر هم همین‌طور باشد. یعنی هیچ وقت، هیچ درآمدی از این نوع درآمدهایی که عرف می‌گوید مثل کارمندی، گرفتن شهریه طلبگی، یا مثلاً باز کردن مغازه، یا تجارت کردن و امثال این‌ها نداشته باشد. اما همیشه خیالش از بقیه راحت‌تر است. بنابراین *یک‌سری «چارچوب‌های بی‌چارچوبی»، یک‌سری چارچوب‌های نامنظم ــ اما نامنظم‌های بسیار قدرتمند ــ وجود دارد که در زندگی معلوم است* و تا آخر هم همین است.
*برای همین، برای هر انسانی قضاوت اعمالش همیشه ممکن است، اما میان قضاوت سطحی و فهم عمیق تفاوت زیادی وجود دارد.* کسی که در دل یک ماجرا قرار دارد، نمی‌تواند از سطحی معین پایین‌تر برود و همه لایه‌ها را ببیند. حتی گاهی بخشی از همان سناریو این است که انسان در نقطه‌ای به بن‌بست برسد. در مقابل، کسی که از بیرون به ماجرا نگاه می‌کند ممکن است تصویر گسترده‌تری ببیند و همه اجزا را در کنار هم مثبت‌تر ارزیابی کند. البته این نگاه بیرونی هم کامل نیست؛ فهم هر انسانی محدود است. شاید کسی اندکی بیشتر ببیند، اما این «اندکی بیشتر» تا بی‌نهایت ادامه دارد، و دانستن کامل آن تنها از آنِ خداست.
در نهایت ما حقیقت را به تمامی نمی‌دانیم. آنچه می‌توانیم انجام دهیم این است که بر اساس آنچه می‌بینیم و می‌فهمیم حرکت کنیم، برنامه‌ریزی کنیم و پیش برویم. اگر انسانی کاملاً تنها باشد—مثل کسی که در چاله‌ای افتاده و هیچ‌کس بالای چاله نیست تا راهی نشانش دهد—ناچار است تنها بر فهم خود تکیه کند و همان کاری را انجام دهد که خودش درست می‌داند. اما اگر کسی بیرون باشد که بتوان تا حدی به او تکیه کرد، این خود نوعی کمک است؛ هرچند آن تکیه نیز کامل و بی‌خطا نیست، اما در حد توان انسانی می‌تواند راهگشا باشد.
فایل ها :
معرفت انتخاب
معرفت انتخاب چیست؟ نوعی از آگاهی انسان است برای درک نقش و بی‌نقشی او در مورد انتخاب‌هایش؛ از روشن‌ترین انتخاب‌ها -قبل از به دنیا آمدن، تا انتخاب عمیق و بنیادینی که منطبق با هویت و شخصیت اوست، تا انتخاب‌های متکثر و سطحی‌اش در این جهان تا لحظهٔ حال. به سبب این نوع معرفت، انسان درمی‌یابد که آیا زندگیاش بر اساس انتخاب‌های خود او شکل گرفته و می‌گیرد یا براساس عوامل دیگری است که خارج از اراده و انتخاب اوست. همچنین درمی‌یابد که آیا قادر است با ساماندهی انتخاب‌هایش، به تدریج سرنوشت خود را تغییر دهد یا خیر؟ درمی‌یابد که چگونه از توهمات فکری، باورها و انتخاب‌های نادرستی که بر اساس آن زندگی خود را صورت داده، به خویشتن اصیل و انتخاب‌های بهتری بازگردد. پی می‌برد که در این مسیر، جهان وجود و همهٔ کائنات چگونه طراحی شده؟ چه نقشی دارد و آیا به او کمک می‌رساند یا مانع و سد راه اوست؟ معرفت انتخاب در پی پاسخ به این پرسش‌هاست: آیا تقدیر و سرنوشت انسان از قبل تعیین شده و او در چمبره جبر آن گرفتار است؟ آیا او در جهانی قبل از این جهان، انتخاب خود را نموده و مجبور است در همان چارچوب زندگی کند؟ آیا در این جهات، جایی برای آزادی و انتخاب او در زندگیاش باقی می‌ماند؟ چگونه؟ آیا با وجود عواملی که قبل از به دنیا آمدن شخص وجود داشته، مانند شرایط زمانی و مکانیِ تولد انسان، مانند شهر، کشور و خانواده‌ای که در آن متولد می‌شود و... چیزی به نام آزادی و تعیین سرنوشت برای انسان باقی می‌ماند؟ آیا این همه گرفتاری، مشکل و محدودیت که در زندگی انسان وجود دارد، با اختیار و آزادی او در تناقض نیست؟ انتخاب بنیادین یعنی چه و هویت و جهت‌گیری و در نهایت سرنوشت انسان چگونه تعیین می‌شود؟ چرخش‌های عجیب و غریب در زندگی، تقدیر و سرنوشت افراد چگونه توجیه می‌شوند؟
