دوستان عضو محفل سابقهدار "نگارش به مثابه سلوک" که از قدیمیترین و وجودیترین میزهای باشگاه اندیشه است، برای این جلسه به محفل "رساله عملیه" دعوت شدهاند. موضوع این جلسه و همچنین بحث و گفتگوی ما با این میهمانان عالیقدر مفهومی است به عنوان "کار".
کار مفهومی است که تقریباً برای هر عمل انسانی به کار میرود و میتواند کاملاً عمومی و غیر اختصاصی باشد اما از سوی دیگر در ادبیات قدیمی و جدید ما، مفهومی بسیار اختصاصیتر هم دارد. خیلی از مواقع این مفهوم کاملاً اختصاصی را به کار میبریم بدون اینکه توجهی به اختصاصی بودن آن داشته باشیم؛ مثلاً در مواقع گرفتاری به فردی مراجعه میکنیم و میگوئیم "کاری بکن" یا هنگامی که میگوئیم "به عمل کار برآید، به سخندانی نیست" یا واژه کار در این کلام سعدی: اسب لاغر میان به "کار" آید روز میدان ...
بنابر آنچه گذشت سوال ما در این گفتگوی مشترک این است که "آیا ما و شما در حال انجام کاری هستیم؟" و یا اینکه "سرگرمی و مشغولیت و دستگاه بدون بازدهای ساخته و خود را مشغول کردهایم؟"
اثر سینمائی در این رابطه معرفی شده بود (جان ویک) که بعضی از دوستان آن را نپسندیدند و شاید اعتراض اندکی هم داشتند. جدای از اینکه این معرفی درست بود یا خیر، میتوان گفت که منظور تنها یک مفهوم در این اثر بود که مستقیم به آن اشاره میکنیم و کاری به آن اثر و گویا بودن یا نبودن آن هم نداریم: کار.
به نظر میرسد که مجموعه زندگی و انتخابها و یا حتی تقدیرات و بسیاری از عوامل شناخته شده و خوشایند و ناخوشایند دیگر منجر به بارور شدن استعداد فرد در جهتی خاص میشود. اینکه تمام اینها دست اوست یا خیر، و اینکه چگونه چنین فرایندی صورت میگیرد و خیلی از سوالات فلسفی و حِکمی دیگر که در این رابطه وجود دارد را تماماً به کناری میگذاریم- چرا که از موضوع رساله عملیه خارج است و در مجموعه "معرفت انتخاب" نیز قسمتهای مهمی از این بحثها صورت گرفته است. آنچه که در اینجا مورد توجه است نتیجه نهائی آن است و اینکه در نهایت جهت خاصی برای زندگی فرد وجود دارد که استعداد و توانائی فرد در آن جهت به نهایت شکوفائی میتواند برسد. هر هدف دنیائی و آخرتی هم که انتخاب کند اگر در این جهت باشد هزاران برابر امکان موفقیتش بیشتر است.
حال برگردیم به موضوع خودمان و اینکه میتوان از هر فرد در جهت شناسائی این جهتگیری بنیادین سوال کرد و از او پرسید که "کار تو در این جهان چیست؟"
معنی این مفهوم این است که:
اولاً، تمامی کائنات ما را در این جهت یاری میکنند؛
ثانیاً، در این جهت ویژه و اساسی است که میتوان تمرکز و اقتدار و اراده و تعهد خود را به بهترین وجهی نمودار کرد؛
ثالثاً، در عین اینکه این جهت کلی است و محدوده انتخاب فرد را کم نمیکند، بلکه چنان این جهت وسعت دارد که فرد باز هم انتخابهای بیشماری در آن دارد و تمام آزادیهای انسان هم در آن برقرار است؛
رابعاً، در عین آزادی بیحد و بیکران در این جهت خاص، هر انتخاب انسان که صورت میگیرد میتوان مصداقی از آن را در این جهت پیدا کرد و میتوان مصداقهای خلاف آن جهت را نیز پیدا نمود- و اگر در این جهت خاص باشد بسیار سریعتر و موفقتر خواهد بود؛
خامساً، انسانی که در جهت ذاتی و بنیادی خود قرار گرفته - به صورت خودکار و با کمک تمام کائنات- نه تنها دسترسی سریعتری به موفقیت دارد بلکه نجات و رستگاری او هم بیشتر ممکن است. معنی این کلام این است که انسانی که در جهت خیر قرار گرفته اما در عین حال خلاف جهت بنیادین خود هست، مشکلات بیشتری برای رسیدن به نجات دارد. و انسانی که در جهت شر قرار گرفته و همچنین در جهت بنیادین خود، کمتر از این راه شر به او ضرر میرسد و پیوسته راههای میانبر برای نجات و رستگاری او باز میشود. او اگرچه به آن رستگاری نرسد اما از شر عمل خود فاصله میگیرد و رسوب کمتری برای او پیدا میشود!
سادساً، هرچه که تمرکز و اراده و تعهد او درمسیر خودش- خوب یا بد- بیشتر باشد این فرایند قویتر است. معنی این حرف این است که تعهد در مسیر بدِ بنیادین چه بسا بهتر و نجات بخشتر از مسیر درست غیر بنیادین است!
سابعاً، آثار این جهت بنیادین درجهان هستی آنقدر قوی است که حتی کارگردان بیتعهد هالیوودی هم اگر بخواهد برای این موضوع، فیلم اکشن و فقط گیشه بسازد مجبور است برخی از این حقایق بنیادین را نشان دهد.
اکنون با این کلمات شطحگونه –گوئی شطحیات خاص دنیای مدرن و پست مدرن است- اهمیت "کار" برای ما روشن میشود. در دنیای قدیم برای سالکان گفته میشد که اگر نیمی از عمر خود را صرف این نمودید که استادی بیابید، ضرری متوجه شما نمیشود.
با این شطحیات پست مدرن، باید گفت که اگر بیشتر عمر خود را برای یافتن "کار" خود صرف کردید، ضرر نمیکنید!