۱- تفکر وجودی با چه زاویه ای شروع می کند و اصل و اساس این ادعا چیست و چگونه چنین ادعایی را راهبری می نماید؟
۲- مهم ترین ادعایی که از ابتدا در تفکر وجودی خودنمایی می کند، همان است که در این واژه نهفته است و نیاز نیست که به مفهوم و محتوای بحث رجوع کنیم: “تفکر” و “وجود”. به صورت طبیعی از تفکر به نیروی ذهن منتقل می شویم و از وجود با عمق وجود انسانی توجه می کنیم. چگونه این دو قرار است در یک پروسه واحد گرد هم بیایند و یک عمل واحد انسانی را تشکیل دهند؟
۳- مرزهایی که قرار است مورد بازبینی ادعایی تفکر وجودی قرار گیرد، تنها به این مورد منحصر نیست. اولین مرزها بین ابعاد مختلف انسانی است که هر کدام زندگی و جهانی متفاوت برای ساکنان خود فراهم می کند. آن گونه که گوئی راهی برای همراهی آنان نیست. مشهورترین آنها در جهان قدیم به واژه های “عقل، قلب و شرع” شناخته می شود؛ اما با نگاه کاملتر می یابیم که بسیار فراتر از این است. ابعاد مختلف انسان هر کدام راه و روش خاص خود را دارند و مرز بین آنها واضح و آشکار می نماید.
۴- مرز بین خود و دیگر؛ وقتی به خود و ذات خویشتن توجه می کنیم و زمانی که به جهان بیرونی می اندیشیم
۵- مرز بین پدیدار و ذات که در بعضی فلسفه های جدید بر روی آن تکیه نموده و به شکل ها و بیان ها و محتواهای گوناگونی محور مطالب خود قرار می دهند
۶- مرز بین شهود ذاتی و یا هر شهودی که انسان را در معرض یک درک فوق تصور و صورت بندی قرار می دهد و همۀ اینها در مقابل صورتبندیهایی که انسان انجام می دهد و حتی بعد از شهود نیز این مرز روشن و واضح است
۷- مرز بین فکر و ذهن و عقل و حس و خیال
۸- مرز بین عقل و ذهن: در بعضی از منتظم های ذهنی مرزی بین این دو کشیده می شود
۹- مرز بین حکمهای پیشین که چون لایه های شخصیت و هویت، انسان را فرا گرفته و همه چیز را تحت تأثیر خود قرار می دهد و درک دوباره ای که با شکستن آن لایه ها و تعلیق حکم های پیشین و پسین فراهم می شود و انسان رها و آزادی که به اندازۀ این شکستن می تواند در رهایی موفق باشد
۱۰- مرز بین تفکر و هر عملی که انسان از جایگاه و حالتی که در آن قرار دارد، انجام می دهد، در مقابل تجربه عینی و واقعی که فراتر از این است و از زیست و حضور او در این جهان نشئت می گیرد
۱۱- مراتب وجودی انسان در عرفان و فلسفه و مرزی که بین این مراتب وجود دارد و حقایق متفاوتی که در این مراتب هست و چنان با هم تفاوت عمقی دارند که از مرزبندی گذشته و گوئی جهانهای متفاوت و گاه متضادی را تشکیل میدهند
۱۲- حواس پنج گانه و مرز آنها با فراتر از حس و همینطور مرز بین ارتباط کلامی و فهم و تفهیم و تفهمی که فراتر و حتی زودتر از این صورت می گیرد
۱۴- مرز بین بدن و روح و فراتر از روح
۱۵- جهان موجود و عالم فیزیک و مرز آن با متافیزیک و عالم بالاتر. گاه این معانی با واژه هایی مانند آسمان و زمین و دنیا و آخرت نامیده می شود
۱۶- انسان عادی و اینجهانی و مرزی که با انسانهای برتر دارد و تفاوت آنها در نگاه فلسفی و متون دینی و نوشته های مقدس
۱۷- رابطه و مرز انسان با خالق به هر معنی و مفهومی که در نظر بگیرد
۱۸- تفکر نامتناهی از سه طریق به سوی شکستن این مرزها گام برمیدارد: طریق اول- متعلق و مصداقی که در عالم واقع برای این مرزها و عینیتهای دو طرف آن در نظر گرفته می شود، از قبل در حکمت نامتناهی به عنوان حقایق مجزا با ماهیت های گوناگون و جدای از هم، مورد انکار قرار میگیرد. در واقع، حکمت نامتناهی مدعی است که اگرچه اینها عینیت های گوناگونی هستند، اما در عالم عین همۀ اینها ابعاد گوناگون یک عینیت برتر است و هر کدام بُعد و حقیقتی را نشان می دهند که خود جلوه ای و زاویه ای از آن عینیت برتر است و هر کدام از اینها نسبت و بخشی از حقیقت را نشان می دهد و هرگز به صورت مطلق نمی توان آنها را مجزا از یکدیگر در نظر گرفت.
۱۹- طریق دوم- خود و دیگر دو واقعیت هستند که در یک حقیقت بالاتر ادغام می شوند و آن، “خود به معنی جامع” است که مبدأ و در حالت ارتباط کامل با جهان غیر است. “خود به معنی جامع” و “خود در مقابل غیر”، دو مفهوم کلیدی در شناخت این مطلب هستند. خود در مفهوم دوم کاملاً مجزا با غیر است و مرز روشن و غیر قابل تغییری با آن دارد و در هر پروسه شناختی باید یکی از این دو را در نظر گرفت و قابل ادغام نیست. اما خود به معنی اول نه تنها با غیر مرزی ندارد، بلکه تمام شناخت های انسان از طریق آن و بخشی از آن است. هیچ مفهومی از خود –به معنی جامع- نیست که در آن، جهانی که انسان در آن زندگی می کند، حک نشده باشد و بتوان آن را مجزا از غیر در نظر گرفت. همچنان که هیچ مفهوم عینی در جهان انسان نیست که در یک ارتباط متقابل با خویشتن انسانی نباشد. هر توجه و عمل و عکس العملی از این خود -به معنی جامع- همراه و همزاد با جهان غیر است و هر توجه و تعامل با جهان غیر، از طریق این خود جامع صورت می گیرد و کشیدن مرز بین این دو ممکن نیست.
۲۰- طریق سوم- درکها و شناختهای انسان هیچ کدام کامل و تمام نیستند و انسان -در این نشئه- به حقیقت مطلق راهی ندارد. هر درک و شناخت، بُعدی و جلوه ای از حقیقت و عینیت را به انسان نشان می دهد و نه بیشتر از آن. تفاوتی بین شناخت های انسان و راه های درک و ابزار و دیگر مشخصات آن در این نسبیت نیست. علاوه بر آن که تمام این شناختها نسبت به یکدیگر همچون ابعاد مختلفی است که در یک دستگاه کاملتر امکان همگرائی به یکدیگر را دارند و اگرچه به یک واحد نهائی نمی رسند و تکثّر در آنها -دراین نشئه- ادامه دارد، اما این تکثر نیز در یک دستگاه بالاتر به یک عین کاملتر می رسند و همینطور این سیر تا بی نهایت ادامه دارد. در این خط سیر، نه شناخت های متکثر به یکدیگر می رسند و منطبق بر هم می شوند و نه مرز بین آنها مطلق و همیشگی خواهد بود.
۲۱- نتیجه این سه مطلب این خواهد شد که عمل شناختی انسان مراتب گوناگونی دارد و همین اندازه که از جهت طولی متکثر است، از جهت عرضی نیز دارای تکثر و گوناگونی است. در نتیجه، هر چه که انسان به هویت بنیادین و خویشتن جامع خود نزدیک شود، عرض عریضتری از شناختها را در خود گرد آورده و مرزهای بیشتری را در خواهد نوردید.
۲۲- این بنیاد کلی و اساسی تفکر وجودی است و نگاهی است به بی مرزی تفکر وجودی و آثار و نتایج ویژه ای که این نگاه به بار می آورد. تفصیل مطلب باز هم نیازمند توضیحات دیگری است که به بعد از گفتگوی این جلسه و نقد مطلب و ارائۀ نظرات دوستان به آن موکول می کنیم.
فایل ها :
حکمت نامتناهی (۱)
جستوجو و نگرانی لایزال انسان در دیالوگ با آفاق بیکران اندیشه