۱- اگر انسان به دنبال خودسازی و زندگی صحیح و کامل دنیایی و آخرتی است، ناچار است علاوه بر برنامه‌های همیشگی روحی و فکری، در مواقعی برنامه منظم زمان‌دار داشته باشد. برنامه‌هایی معین برای چند روز و چند وقت که زمان معینی شروع شود و زمان معینی تمام شود؛ مانند برنامه‌های چهل روزه.
۲- دلیل نیاز انسان به این برنامه‌ها این است که بعضی از امور را نمی‌توان همیشگی و ثابت و بدون تغییر انجام داد؛ و از طرفی تغییرات همیشگی آنها هم باعث می‌شود که انسان نتواند آنها را به نتیجه برساند، و پیوسته از شاخه‌ای به شاخه دیگر برود و روح و روان انسان در این تغییرات به هدف خود نمی‌رسد؛ و اقدامات او بی‌نتیجه می‌ماند. در صورتی که برنامه محدود زمان‌دار راه‌حل وسطی است که مانند یک مکان و زمان کنترل شده، انسان می‌تواند یک عمل و اقدام را به نتیجه برساند و از آن فارغ شود.
۳- در عین حال این محدوده برای انسان مانند یک آزمایشگاه است، که یافته‌ها و تئوری‌های خود را به امتحان و تست می‌گذارد و نتایج عملی برای آینده خود می‌گیرد. بنابراین نتیجه نهاییِ برنامه‌ای مانند اربعین می‌تواند متفاوت یا متضاد با یافته‌ها و احتمالات ابتدایی او باشد.
۴- در هر برنامه زمان‌دار و معین، انضباط درونی مهم‌تر از نظم بیرونی است؛ بلکه بدون انضباط درونی اگر ما خود را مقید به نظم بیرونی کنیم، دچار عمل تصنعی و تحمیل بر خود می‌شویم، که اکثراً چندان مفید نیست؛ بلکه گاهی شدیداً مضر است. انسان باید از جهت روحی و روانی و عوامل درونی نیازمند و آماده یک انضباطی باشد که متناسب با این برنامه ظاهری است. یعنی نظم بیرونی جلوه و متناسب با روح و روان انسان باشد؛ و نه تحمیل بر آن.
۵- از جمله معروف‌ترین و بهترین برنامه‌های زمان‌دار که در بین نحله‌های سلوک سنتی مرسوم بوده، و در دنیای جدید و با شکل کامل‌تر برای ما بسیار قابل استفاده است، «اربعین کلیمی» است. اربعین کلیمی یا «اربعین موسوی» و یا «اربعین حضرت موسی» اشاره به چهل روزی است که حضرت موسی کلیم الله در کوه طور به میقات خداوند رفت و در قرآن در سوره اعراف آیه ۱۴۲ به آن اشاره شده و زمان آن از اول ماه ذی‌قعدة تا دهم ذی‌حجة است:
«واعدنا موسی ثلاثین لیلة و أتممناها بعشر فتمّ میقات ربه أربعین لیلة و قال موسی لأخیه هارون أخلفنی فی قومی و أصلح ولا تتبع سبیل المفسدین»: و با موسى، سى شب وعده گذاشتيم و آن را با ده شب ديگر تمام كرديم. تا آنكه وقت معين پروردگارش در چهل شب به سر آمد.
۶- تصور عموم این است که در چله یا اربعین یا هر برنامه زمان‌دار، ابتدا باید به دنبال یک ذکر رفت. در صورتی که قدم اول پیدا کردن محتوای عملی آن اربعین است. اینکه چه برنامه‌ای از جهت عملی باید در این اربعین مورد توجه قرار گیرد. این برنامه عملی باید در سیر روحی و برنامه زندگی ما در این مرحله، مهم و سرنوشت ساز باشد؛ و سیر روحی ما را جانی تازه ببخشد. این محتوا می‌تواند یک فعل یا یک ترک یا خصلت یا محتوای فکری یا اقدام یا خودداری و حتی یک عمل خاصی مانند ایثار و بخشندگی باشد. اما در هر حال باید جنبه درونی و اثری که به صورت مستقیم بر انسان می‌گذارد در آن اصل باشد. به عبارت دیگر باید محتوایی باشد که انجام آن لامحاله با یک مراقبه و توجه و اقدام نفسانی همراه و ملازم باشد، وگرنه عمل جوارحیِ صرف ارزشی ندارد.
۷- محتوای اربعین (یا هر برنامه زمان‌دار و محدود دیگر) که معین شد، و متناسب با آنْ برنامه مراقبه و مرزهای آن و محاسبات روزانه‌ای که برای آن لازم است، را باید طراحی کرد. باید مرزهای مراقبه را به صورتی معین و قابل اجرا ترسیم کرد که انسان در عمل و در روزهای اربعین دچار سردرگمی و تردید در اجرا نشود، درست مانند یک کارگاه فیزیک و شیمی که همه چیز حساب‌شده و قابل محاسبه است، و یک اقدام برنامه‌ریزی شده در آن اجرا می‌شود.
۸- پس از طی شدن این مراحل، نوبت آن است که ذکری را انتخاب کنید که محتوای آن همین فعل انتخاب شده و یا حداقل متناسب با آن باشد. نباید ذکر را امری آسمانی گرفت که با زندگی روزانه ما ارتباطی ندارد. برعکس ذکر علامت اقدام زمینی و روزمره ما باید باشد، و اگر به سوی آسمان نشانه دارد از طریق تصاعد از زمین است. محتوای ذکر همان‌قدر که توجه ما را به امر قدسی نشان می‌دهد، باید جلوه‌ای از تلاش و مراقبه و عمل روزانه ما باشد.
۹- همان‌طور که در بحث‌های قبلی توضیح داده شد، ذکر باید به صورت قلبی و وجودی باشد؛ و ذکر زبانیِ تنها نباشد. ذکر انسان وقتی که از وجود او سر بزند آثار واقعی در زندگی روزمره او می‌گذارد و هر ذکر مانند اقدامی است که او با تمام وجود و شخصیتش انجام می‌دهد و حرکت کاملی در عمق وجود او انجام می‌شود. برای چنین ذکر واقعی نیازمند زمان زنده و متمرکز هستیم. باید زمانی زنده و در اوج تمرکز و توجه را برای این کار قرار دهیم و ابزار تشتت را از قبل کنار بگذاریم. در صورت امکان بهتر است زمان و مکان ذکر حساب شده و از قبل معین باشد.
۱۰- استمرار برنامه‌های تعیین شده در این چهل روز از ضروری‌ترین شرایط موفقیت در اربعین است. قطع کردن این برنامه به دلیل تسامح به هیچ صورت مجاز نیست و در صورت قطع به دلیل اضطرار همچون نماز واجب باید قضا و جبران شود.
۱۱- تعداد ذکر هم مهم است و باید افراط و تفریط در آن نباشد. از یک سو بیشتر از آنچه که در توان اوست و می‌تواند با توجه و تمرکز و استمرار انجام دهد، از ابتدا قرار نگذارد؛ و از سوی دیگر به حدی کم نباشد که اثر عملی در زندگی روزمره او نداشته باشد.
