۱- اگر چنین فرض کنیم که حسین بن علی و زینب علیهما السلام می‌توانستند راهی دیگر برگزینند، و مسیر قیام و قعود خود را چون دیگران به شهادت و اسارت نکشانند؛ پس باید گفت که آنان خواسته و دانسته چنین راه و مقصدی را برگزیدند، و به این سمت و سو با اشتیاق و آزادی پیش رفتند؛ پس در این صورت ما که در تمامی زندگی برای آبادانی و مکنت و خوشی و شادی زندگی می‌کنیم، چرا باید خود را پیرو و عزادار آنان بدانیم؟

۲- خرابه‌ای که آنان در آن، شبی و یا زمانی را به سر بردند، چه تناسبی با زندگی سراسر آبادانیِ ما دارد؟ هر گوشه‌ای از زندگی ما به سوی آبادی، همت‌ها و نیت‌های نهفته است؛ و آنچه که از آبادانی و برخورداری نیست، به دلیل در دسترس نبودن است! ما سراسر به سوی آباد کردن و بیشتر آباد کردن زندگی، گام بر می‌داریم و آنان در حالی که برترین خانواده‌ها بودند و بیشترین توان را داشتند؛ در اوج عزت و سربلندی مدینه جد خود را رها کرده و به مسیری قدم گذاشتند که درنهایت به سکونت در خرابه‌ای کنار قصر دشمنان قسم خورده و قدیمی خود منتهی شد؛ و ما هم‌چنان مدعی عزاداری برای آنان هستیم! آیا در این عزاداری‌ها حقیقتی هم نهفته است؟

۳- زندگی سراسر خوراک و پوشاکی که ما برای آن این چنین زحمت می‌کشیم، و نیرو می‌گذاریم، و تک‌تک اجزای آن را با مشقت و سپری کردن عمر و هزینه کردن فکر تهیه می‌کنیم؛ آیا برای آن بزرگواران نمی‌توانست هدف و مقصد باشد؟ آیا اسارت و شهادت را پیش‌بینی نمی‌کردند که برای آن فکر و تدبیری بیندیشند؟ پس چرا مسیر را آن گونه پیمودند که چنین شد؟ ما که برای اندک خوراک و پوشاکی، زندگی را تغییر می‌دهیم، چگونه می‌توانیم عزادار آنانی باشیم که هرگز اینگونه نبودند؟ ما حتی در عزای آنان نیز از هیچ خوراک و زینت و تشریفات لازم و زائدی فروگذار نیستیم؛ و تا آنجا پیش می‌رویم که خوراک مجلس عزاداری را ملاکی برای خوبی مجلس می‌دانیم، و برای آن چه برنامه‌ها که نمی‌ریزیم؟

۴- اگر تأویل کسانی را بپذیریم که مقصد امام را نابودی حکومت یزید می‌دانند؛ در این صورت ما چگونه باید عمل کنیم؟ چنین مقصدی با زندگی متداول ما چگونه سازگار است؟ مقصدی که در آن همه چیز فدا می‌شود و امام تا آخرین قطره خون و تا فدا کردن تمامی هستیِ خود پیش می‌رود و از هیچ عملی فرو گذار نیست.

۵- اگر هم‌رأی کسانی هستیم که نوع متعالی از اعتراض مدنی و حفظ کرامت انسانی را هدف امام می‌دانند؛ در این صورت هم تمام زندگیِ ما تسلیم، عدم اعتراض و سازش با منابع و مراکز قدرت و ثروت است. پس چیزی از عزای واقعی در وجود و زندگی ما موجود نیست! و چنان غرق در زندگی روزمره خود هستیم که کوچک‌ترین تغییر در آن ما را وحشت‌زده می‌کند، و هیچ راهی برای تغییر جهت آن نداریم. بلکه پیوسته و پیوسته بندهای اسارت و بردگی را محکم‌تر و بیشتر می‌کنیم. آیا در چنین شرایطی حق داریم نامی از حسین و زینب ببریم؟

۶- ما که در گذران زندگی روزمره، نازل و کم ارزش خود در تمامی عرصه‌های فردی و اجتماعی ناتوان و عاجز هستیم؛ چگونه می‌توانیم خود را پیرو و مظهر گروهی بدانیم که در عین اندک بودن، بالاترین رسالت و مسئولیت و الگو را به پیشگاه مکتب، آزادی، انسانیت و تاریخ ارائه دادند؟

۷- ما در عزاداری‌های خود راستگو هستیم یا دروغگو؟! اگر صادق هستیم، این به معنی درست بودن حرکت امام است؛ پس در این صورت چگونه زندگی ما بر خلاف اوست؟ حتی در عزاداری هم خلاف او در قول و عمل سیر می‌کنیم؟ و اگر دروغگو هستیم، چرا این عزاداری را ترک نمی‌کنیم؟

۸- اگر بخواهیم راستگو باشیم، و چون امام حسین زندگی و حرکت کنیم؛ چگونه چنین چیزی ممکن است؟ چه باید بکنیم و ابعاد زندگی را چگونه می‌توان با چنین حرکت بزرگی تطبیق داد؟ جدای از مقام معصوم که برای ما غیر قابل دسترس است؛ و این حرکت بزرگ تنها و تنها یک بار در تاریخ رخ داده است، و راهی برای رسیدن به آن نیست؛ پس چه باید کرد؟

۹- چنین نگاهی به عاشورا می‌تواند به زندگی نکردن منجر شود، و ما اهل زندگی هستیم! چگونه می‌توان زندگی نکرد؟ آیا راهی برای این وجود دارد که ما با این توان اندک و این وابستگی‌ها و این ملکات رذیله بتوانیم عزادار واقعی باشیم؟

۱۰- مولا علی علیه‌السلام در حکمت ۱۳۲ می‌گوید «بزایید برای مردن، و جمع کنید برای از بین رفتن، و بسازید برای ویران شدن»؛ این کلام را که به عنوان یک کلام اخلاقی بسیار ارزشمند است، اگر بخواهیم برنامه‌ای عملی از آن استخراج کنیم آیا به تناقض نمی‌رسد؟ چگونه به نیت از بین رفتن و مردن و نابودی زندگی کنیم؟ چگونه اقدام کنیم در حالی که هدف ما ضد آن نتیجه است؟!

۱۱- در نهایت آیا راهی برای ما وجود دارد؟ یا تنها سرابی است در شب تار در بیابان؟!