۱- امام زین‌العابدین در مسجد اموی در شام، با خطبه خود چنان نمودی از مخالفت و قیام بر علیه بنی‌امیه و قاتلین حسین‌بن‌علی علیه‌السلام نشان می‌دهد، که نمونه مشابه آن در تمام حادثه عاشورا یافت نمی‌شود؛ بلکه در تاریخ امامان بعدی نیز نمونه‌ای از آن نمی‌یابیم. در سخت‌ترین شرایط –که مانند آن در تاریخ امامان شاید یافت نشود- حضرت تنها با اتکاء بر سخنانی چند، چنان اوضاع را تغییر می‌دهد، که حاکمان به وحشت افتاده و قصد چاره می‌کنند. چه شرایط خاصی در آنجا وجود داشته که امام را قادر به این امر می‌کند، و چگونه حضرت به چنین چیزی قادر می‌شود؟
۲- چرا علی‌بن‌الحسین و دیگر امامان شیعه، در زمان و مکان دیگری چنین بروز و ظهوری ندارند؟ مگر زمان‌های دیگر خلفا جائر، و امامان عادل، و مردمان نیازمندِ ارشاد نبودند که چنین حرکتی از سوی آنان انجام نمی‌شود؟
۳- چرا پس از همه اینها، حضرت به یزید راه توبه نشان می‌دهد؟ مگر چنین انسانی که حضرت توصیف می‌کند قصد توبه داشته است؟ چرا درخواست توبه یزید را حضرت سجاد وسیله‌ای برای حمله و تهاجم بیشتر نمی‌سازد؟
۴- چرا حضرت سجاد در جواب اعتراض زینب کبری علیهاالسلام می‌گوید که «یزید نمی‌تواند توبه کند»؟ پس برای چه حضرت به او جواب می‌دهد و راهنمایی می‌کند؟ آیا تنها هدف‌های تبلیغاتی مراد بوده است؟ چنین امری با شأن ایشان سازگار است؟
۵- علی‌بن‌الحسین که بیمار و ناتوان است، و برای همین وجوب جهاد از او برداشته شده است؛ چگونه چنین نیرویی بر این خطابه می‌گذارد؟ مگر چنین خطابه‌ای سهل‌تر و راحت‌تر از جنگیدن است؟
۶- علی‌بن‌الحسین که چنین جنگ علنی را بر علیه یزید آغاز می‌کند، و بر سر او آن می‌آورد که شهدای کربلا نتوانستند؛ چرا پس از این به کنجی می‌رود و در تمام قیام‌های پس از این شراکتی نمی‌کند؟ مگر شرایط پس از این سخت‌تر از اوضاع شام اموی در دوران اسارت بوده است؟ چرا سخنی نمی‌گوید، مگر اظهار مظلومیت و گریه و عزا؟
۷- قیام مختاری‌ها پیروزی آن قطعی بود، و در ظاهر می‌توانست سرنوشت تاریخ را عوض کند؛ چرا حضرت آنها را یاری نکرد؟ یاری حضرت شاید به پیروزی نهایی و قطعی مختار می‌انجامید و حضرت کمترین کمکی را از او دریغ کرد.
۸- اما عجیب‌تر از همه، بر آمدن صحیفه سجادیه است. متنی که آن را «زبور آل‌محمد» گفته‌اند، و یکی از سه متن اصلی در اسلام تلقی می‌شود. اگر محتوای صحیفه را درونی و دعا و باطنی تلقی کنیم، چنین شرایط پرآشوبی، چه جای پرداختن به اعمال باطنی است! چرا برای تدوین آن این دوره تاریخی انتخاب شده است؟ دورانی که درست پس از حادثه عاشورا قرار دارد و سخت‌ترین دوران سیاسی شیعه به نظر می‌آید. آیا بین کناره‌گیری از قیام‌ها و بر آمدن صحیفه سجادیه ارتباطی هست؟ هر دو اینها در تعارض و تناقض با قیام حسین‌بن‌علی نیست؟ آیا اگر زودتر امامت به این هدف درونی می‌پرداخت بهتر نبود؟ و باعث حیات و زندگی امامان نمی‌شد؟ چه رمز و رازی در صحیفه وجود دارد که آن را متناسب با این دوران کرده است؟ چه مصلحت عظیمی در پرداختنِ امام به امور درونی و باطنی وجود داشته، که مهم‌تر از مصلحت سیاسی و حکومتی امت اسلامی بوده و باعث این اهتمام شده است؟
۹- چنین رمز و رازی که در امور روحی و باطنی و وجودی انسان است، چه تناسبی با امر سیاسی دارد؟ چرا در دوره متوالی علی‌بن‌الحسین رفتاری کاملاً متفاوت بلکه در ظاهر متناقض بروز کرده است؟ در یکی متن امر سیاسی، و قیام، و سخت‌ترین اسارت‌ها و حصرها؛ و در دیگری بی‌توجهی و کناره‌گیری از امر سیاسی، در بهترین شرایط است؛ در شرایطی که موفقیت قطعی است.
۱۰– اما در حلقه رساله عملیه که به دنبال وظیفه شخصی و پیدا کردن رمز و راز زندگی دینی و انسانی خودمان هستیم، باید چه کنیم؟ وقتی امامان شیعه با آن علوّ و قَدر و منزلت خود، چنین به خود پرداختند؛ ما که هرگز به آن شأن و جایگاه نزدیک هم نیستیم، چه باید بکنیم؟ آیا رمز و راز عدم موفقیت ما در زندگی فردی و اجتماعی همین است؟
۱۱- با چنین جهالت و ناتوانی که بر ما حاکم است، و هیچ نمی‌دانیم و به دنبال دانستن آن هم نیستیم، چگونه می‌توان عزادار و پیرو حسین بود؟ و برای زندگی دینی و انسانی خود قیام کرد؟ آیا اعمال دینی ما نتیجه معکوس ندارد؟
