۱- مراقبه تعینی مأموریتش این است که جهان را برای انسان عینی می‌کند، و انسان را برای رفتن و حرکت کردن و زندگیِ درست آماده می‌کند. در این زمانه، مشکل رایج این است که انسان‌ها با وجود انگیزه‌های کاملِ حرکت و اراده‌ی محکم، به دلیل اینکه نگاه درست و عینی به واقعیتِ جهان ندارند، از یک زندگی موفق و انسانی به تناسب خودشان محروم می‌مانند.

۲- جهان حقیقی و واقعی سراسر شور است و نشاط؛ و اسباب یک زندگی انسانی برای همه مهیاست. راه‌های این زندگی و اسباب ظاهری آن متفاوت است؛ اما اصل آن برای همه موجود است، و بین انسانی که در نهایت آزادی زندگی می‌کند با انسانِ اسیر، و نیز بین یک اشراف‌زاده ثروتمند و فرزند خانواده‌ای که در فقر مطلق زندگی می‌کند، در اصل این امکان و باز بودن راه، تفاوتی نیست. این خود انسان است که زندگی خود را انتخاب می‌کند و شرایط خود را در جهان می‌سازد.

۳- در اکثر موارد ما نمی‌توانیم امکانِ فراگیر و عمومیِ زندگی انسانی برای همه را بپذیریم، و برای ما غیرمعقول و غیرممکن می‌نماید. چنین برداشتی به دلیل نگاه یک بعدی به زندگی انسانی است. مثلاً زندگی درست انسانی را تنها در راحتی یا موفقیت اجتماعی یا مدارج علمی یا آرامش و یا سکون ظاهری و عوامل و معیارهایی از این دست می‌بینیم؛ و چنین نگاه غیر واقعی باعث می‌شود که حتی از راه‌هایی که ما را به چنین موفقیت‌های تک بعدی می‌رسانند، هم غافل بمانیم.

۴- جهان خاصیت ایده‌آلی ندارد؛ چه شما خداپرست و دیندار باشید و چه نباشید. سختی، مشکلات، بیماری، مصائب و اضطراب در ذات این عالم است؛ و هر که جز این را می‌جوید، مشت بر سندان می‌کوبد!

۵- همچنین جهان جای ماندن نیست، و اعتراف به مرگ مختص شیوه زندگی و مسلک خاصی نیست. هیچ‌کس نمی‌تواند در جهان قصد تَوَطُّن کند، و مجبور است به عنوان گذر و رد شدن به آن نگاه کند.

۶- اما با وجود چنین مختصاتی از عالم، ما باید برای آرامش و سلامتی و امنیت و شادی و نشاط همیشه تلاش کنیم، و این از راه توجه به ظرف و مرتبه‌ای که در آن هستیم رخ می‌دهد. در هر ظرف وجودی و در هر فضایی که زندگی می‌کنیم از تمام این عناصر به اندازه‌ای که لازمه زندگی انسانی است، برای ما موجود است؛ حتی اگر در زنجیر اسارت باشیم و در قعر چاه فقر و در زندان زور! رمز رسیدن به آرامش و امنیت و دیگر عواملی که برای زندگی انسانی لازم است، توجه به حد و اندازه‌ای است که در دنیای عینی ما را احاطه کرده است. اگر به این حد توجه کنیم نه تنها از آن استفاده می‌کنیم، بلکه می‌توانیم این حد را فراخ‌تر و وسیع‌تر کنیم، و در غیر این صورت پیوسته تنگ و تنگ‌تر خواهد شد.

۷- در نهایت انسان با نگاهِ عینیِ درست به جهان، مانند ذره‌ای است در سیل خروشان، که پیوسته به سوی بزرگ شدن و کامل شدن می‌رود؛ و خودش چنان دریایی می‌شود که سیل‌ها از او نشئت می‌گیرد؛ و اگر به چنین هدفی نرسد، حداقل به سوی آن حرکت می‌کند.

۸- اما نگاه‌های غیر عینی خاصی وجود دارد که در افرادی بیشتر خواهد شد که به مرام یا مسلک‌های کمال‌گرا و دیانت‌های الهی می‌گروند، و هر چه که سطح فرد در این ایمان بیشتر باشد، احتمال این آسیب بیشتر و نیازمند مراقبات تعینی دقیق‌تر و کامل‌تر است. مهم‌ترین آنها نگاه به خداوند و ارکان الهی جهان به عنوان موجودات در کنار عالم و ارباب آسمانی و «خدایِ کنار» است. خداوند موجودی در کنار دیگر موجودات و همچون اربابی در آسمان نیست. چنین نگاهی تفکر الهی ما را به قهقرا می‌برد و از توجه خود و سلوکِ درونی باز می‌دارد. در اثر این نگاه، ما در مقابل ارباب‌هایی قرار می گیریم که برای مجبور کردن بندگان خود به احکام دین، جهان را به گونه‌ای ترتیب داده که ما راه دیگری نداریم. این انگاره‌ها سراسر و از بنیان اشتباه است. خدای حقیقی از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است و طبق متون دینی، بین ما و خویشتنی است که باید به آن بازگردیم. به همین دلیل است که نتیجه بازگشت به خویشتن، یافتن خداوند است. الهیات و نگاه دینی که انسان را به خودش نرساند از اساس باطل و انحراف است؛ و نگاه‌های دینی اکثر ما بدین گونه است و چنین است که توجه ما به مسائل دینی و پرستش ما در بسیاری از موارد غیر از دوری از خدای حقیقی، و دین واقعی سودی ندارد؛ و نتیجه آن پیدا شدن انتظارات و طلبکاری‌های بسیار انسان از خدا و ماورای طبییعت است برای حوایج دنیایی و آخرتی!

۹- اما پس از فاصله گرفتن از تصورات غلط، آنگاه سلوک و حرکت دینی، چیزی نیست مگر زندگی درست و صحیح انسانی که احیای انسانیت او و بازگشت به خویشتن را در بر دارد. در چنین سیری، سلوک و دیانت غیر از انسانی زندگی کردن چیزی نیست؛ و تمام دستورات دینی بر محور خویشتن انسانی قرار می‌گیرند. ملاک هر حرکت خویشتن انسانی است، و اینکه انسان احیا شود و به حقیقت خود بازگردد که در زندگی روزمره و در مشغولیت‌های خود آن را فراموش کرده است.

۱۰ – اگرچه حقایقی برتر در عالم وجود دارد -بدون درنظر گرفتن بحث‌های فلسفی و شناختی که در این مورد وجود دارد- اما ما در زندگی خود پیوسته با حقایقِ نسبی سر و کار داریم. عالم واقعی ما آکنده از این نسبیات است، و ما حق نداریم به نام دیانت و حقیقت، مهر اطلاق بر اندیشه‌های خود بزنیم. اکثر آنچه که با آن سر و کار داریم، مخلوطی از حقایق و چیزهایی است که به نسبت ما می‌توانند درست باشند. همانطور که افکار و اندیشه‌های دیگران نیز هر چند که برای ما ناخوشایند باشد، می‌تواند انبوهی از حقایق را درخود داشته باشند. با چنین نگاهی ما از خودخواهیِ مفرطی که در اثر افکار فراوان خود داریم نجات پیدا می‌کنیم.

۱۱- همچنین در نگاه به آدم‌ها و جریانات انسانی و سیاسی، ما از مطلق‌گرایی خارج می‌شویم. انسان‌های خیلی خوب و خیلی بد در جهان وجود داشته و دارند، اما اکثر مشکلات و حب و بغض ما با انسان‌های همچون خودمان است که هرگز نمی‌توانیم قضاوتی در مورد آنها داشته باشیم. در حالی که نه تنها وجود ما آکنده از این قضاوت‌ها است، بلکه بخش عمده‌ای از زندگی و روح و شخصیت خود را در راه این حب و بغض‌هایی که از اساس باطل است، هزینه‌ می‌کنیم.

۱۲- تمام اینها انسان مؤمن را -بخلاف تصور ابتدایی و برخلاف تصور غالب مؤمنان و غیر مؤمنان- از هر کلیشه‌ای آزاد می‌کند. اصول کلان و اساسی هر مسلک و مرام به جای خود -که اینها برای هر انسانی وجود دارد- اما آنها هم‌چون ابرهای پربارانی هستند که هرگز بر نقطه‌ای توقف نمی‌کنند و گلوی انسانی را نمی‌گیرند. مابقی زندگی انسانی بر جهانی استوار است که در آن هیچ کلیشه و قالب و چهارچوب اسیرکننده‌ای وجود ندارد. آنچه حقیقت دارد، ذات انسانی است؛ و این هدف، راه و روش و طریقت و حقیقت است. این حقیقتی بی‌انتها و نامتناهی است و هدف از مراقبه تعینی رسیدن به این جریان سیال است و تا وقتی که به چنین سیالیتی نرسیده‌ایم، مراقبه تعینی به نتیجه نرسیده است.