۱- «مراقبه وجودی به معنی خاص» یا «مراقبه توجه» یا «مراقبه توجه به نفس» یکی از اقسام سه گانه مراقبه وجودی به معنی عام است. درواقع آن دو نوع دیگر مراقبه وجودی، در نهایت باید به این نوع مراقبه برسد و نتیجه و نهایت آن دو محسوب می‌شود. می‌توان برای آن نام‌های دیگری را هم ذکر کرد، ولی آنچه مهم است محتوای آن و فرآیندی است که در این نوع مراقبه رخ می‌دهد. بنابراین اسامی نباید باعث گمراهی و اشتباه انسان شود.
۲- تمام مقدمات قبلی سیر و مراقبات متعددی که ذکر می‌شود، در سیر حرکت انسانی باید به اینجا منتهی شود؛ و ارزش و اهمیت آن در این مرحله روشن می‌شود. در واقع در این نقطه است که انسان خویشتن خود را پیدا می‌کند و زندگی او به عنوان یک انسانْ حالتِ آگاه به خود می‌گیرد. در عین اینکه موفقیت در این نوع مراقبه ابتدای سیر کامل‌تری است که قبل از این توضیح داده شد.
۳- در مکاتب و آموزش‌های مختلفِ دینی و غیر دینی، در شرق و غرب عالم، انواع آموزش‌ها وجود دارد که انسان را متوجهِ خود و یا خویشتن و توانایی‌های او را تقویت می‌کند. بسیاری ار اینها قالب‌ها و اشکالی شبیه مراقبه وجودی دارند. باید توجه داشت که این نوع شباهت، باعث اشتباه و خلط انسان نشود. «مراقبه وجودی به معنی خاص» شکلی از مراقبه است که با اکثر این نوع دستورات و برنامه‌ها متفاوت است؛ و اگرچه آن برنامه‌ها در جای خود ارزشمند و مفید هستند، اما کاملاً متفاوت از معنای این مراقبه وجودی هستند، و هر کدام از آنها را می‌توان در جای خود انجام داد اما غیر از این نوع است. برای انجام مراقبه وجودی به معنی خاص باید کاملاً با شناخت کافی و عزم مخصوص و کشیدن مرز روشن بین آن و رفتارهای دیگر اقدام کرد؛ وگرنه دچار مشکلات جانبی شده و از آثار هر دو باز می‌مانیم.
۴- در جلسات ۱۳ و ۱۴ و ۴۵ رساله عملیه۲ توضیحات مفصلی در رابطه با موارد بالا داده شده است، که توصیه می‌شود دوستان یک بار دیگر آنها را مطالعه یا گوش کنند.
۵- شکل‌های مختلفی از توجهات احساسی و عواطف برانگیخته برای خود و احترام به خود، و رضایت و اعتماد به خویشتن، در میان نسل‌های جدید مرسوم و متداول است. اکثر آنها ارزشمند و مفید هستند اما به هیچ صورت نباید این موارد را با «توجه به نفس» در این مرحله و جایگاه یکی گرفت؛ و در عین اینکه می‌توانند مقدمات مؤثر و مفیدی باشند، اما مرز بین آنها را باید با دقت و ظرافت شناخت و حراست کرد.
۶- «خود» که در اینجا مورد توجه انسان قرار می‌گیرد، عبارت از حقیقت برتری است که مبدأ تمام جهان انسانی و آثار و کمالات آن است؛ و کاملاً متفاوت از این خودِ ظاهری و فعلی انسان است. بنابراین «توجه به خود» غیر از «خودخواهی و خودپسندی» ، «گوشه‌گیری و عزلت» ، «اجتماعی نبودن»، «بریدن از دیگران» و «ترکِ زندگی عادی و آثار بیرونی» است. روشن است که رسیدن به این حقیقت برتر به یک باره رخ نمی‌دهد؛ همانطور که بسیاری از این موارد به عنوان مقدمه ضروری ممکن است مورد استفاده قرار بگیرند، اما به صورت عارضی و حاشیه‌ای و موقت.
۷- مهم‌ترین خصوصیت این نوع مراقبه و تفاوت آن با قبلی‌ها در این است که انسان در این مرحله از توجه به آثار و افعال و کمالات و هر لایه بیرونیِ خود فراتر می‌ورد، و با ترکِ آنها -خوب و بد- به ذات خودش توجه می‌کند. توجه به مبدأ تمامیِ اعمال و کمالات و جهانی که از این مبدأ سرچشمه می‌گیرد، و کنار زدن تمامِ لایه‌هایِ خود و نشان گرفتن از ذات و مبدأ همه‌ی اینها. «خود» در اینجا یک حقیقت بدیهی است که به دلیل شدت بداهتْ انسان از آن غافل می‌شود، و در این مراقبه سعی می‌کند به چیزی توجه کند که مانند خورشید تابانْ روشن و واضح است، ولی به دلیل همین وضوح و حضور همیشگی نزد انسان، مورد غفلت انسان قرار گرفته است.
۸- اولین عکس‌العمل بسیاری از افراد این است که چنین حقیقتی را به رسمیت نمی‌شناسند! در واقع «خود» نزد اکثر انسان‌ها چیزی غیر از کمالات و برتری‌ها و اعمال صالحه و خدمت و عبادت نیست. چه بسا حیرت و انکارِ خود، و نفیِ این هویت و بی‌اعتبار دانستن این ذات، برای عده‌ای ممکن است عاملی باشد که آنها را برای همیشه از رسیدن به این مرحله ارزشمند باز دارد.
۹- علاوه بر روحیه مقاومت انسان که در این مرحله دردسر ساز است، درک این ذات در ابتدا چندان ساده نیست، و گویی مرزی بین انکارِ «کمالات و جهانِ خویشتن» و «توجه به خویشتن» وجود ندارد. بنابراین در ابتدا بیشتر حالت انکاری به خود می‌گیرد، و انسان در خلوت خود به جای «درک خویشتن» تنها چیزی که درک می‌کند، عبارت است از نفی و انکار همه زندگی و جهانی که در آن زندگی می‌کند. در ادامه این سیر و با مقاومت در آن است که به تدریج جنبه اثباتی آن هویدا می‌شود.
۱۰- به همین دلیل در ابتدای این مرحله، انسان گویی از تمام هستیِ خود در حال ساقط شدن است، و ممکن است هیچ اثری از این مراقبه احساس نکند؛ چه بسا نتایج برای او مأیوس کننده، کسالت آور، و باعث تردید و سؤال شود و در ادامه این مسیر است که نتایج و آثار ظاهر می‌شود.
۱۱- پس از درک انکار و نفی اولیه که نسبت به خویشتن و جهان آن پیدا می‌شود، اولین آثار به صورت درک جهتِ خویشتن ظاهر می‌شود. درک اینکه با سلسله‌ای از انکارهای پی در پی، جهتی به سوی حقیقتِ خویشتن ظاهر می‌شود که برای فرد تازگی دارد. این جهت‌گیری در صورت ادامه به حالتی ضعیفِ از خود تبدیل می‌شود، و به تدریج لذایذ آن را درک می‌کند، و پس از آن جهان جدیدی به جای جهان قبلی برایش نمود پیدا می‌کند، و پیوسته کامل و کامل‌تر می‌شود.
۱۲- زمانی انسان کم‌ترین حقیقت از خود و ذات خود را درک می‌کند، که ذات خود را به عنوان «حقیقتی جدای از هر نوع صفت و اثر و فعل و جهان» ببیند. یعنی انسان می‌تواند برای لحظه‌ای خودش را احساس کند، بدون اینکه از نفی و اثبات‌های دیگر کمک بگیرد. چنین درک و توجهی فرّار و غیر ثابت و غیر ماندگار است، و فقط برای یک لحظه روی می‌دهد و نه بیشتر؛ اما لحظه‌ای که ارزش آن را دارد که انسان سال‌ها برای آن معطل شود، و مقدمات بچیند و زندگی را صرف آن کند.
۱۲- همانطور که قبل از این هم توضیح داده شد، بدون مقدمات و طی کردن مراتب قبلی نمی‌توان به این مرحله رسید؛ بلکه اگر بدون این مقدمات حالات و آثاری ظاهر شد، نباید به آن پرداخت، زیرا ثبات و استحکامی در آن نیست و چه بسا آثار مخربی داشته باشد. کسی که مقدمات و مراحل و مراقبات قبلی را طی نکرده باشد، حتی اگر روحیات و احساسات خارق‌العاده‌ای برایش پیدا شود، نباید به آن توجه نماید؛ و چه بسا رهزن و باعث انحراف در مسیر انسان شود.
۱۳- دو مراقبه قبلی از مراقبات سه گانه وجودی -یعنی مراقبه تعینی و انکاری- را نباید دست کم گرفت. مهم‌ترین مقدمات این دو مقدمه هستند.
۱۴- عده اندکی می‌توانند این مراقبه را تا انتها گذرانده و وارد مراتب بعدی بشوند؛ اما تقریبا تمام افراد قادر هستند وارد آن شده و از آن بهره ببرند. حتی در بسیاری از موارد این نوع مراقبه به فرد نشان می‌دهد که چه بخش و مرتبه‌ای از زندگی سلوکی او ناقص است، و مانند یک آزمایش کامل از تمامی شخصیت و هویت انسان عمل می‌کند، و به او نشان می‌دهد که چه باید بکند؟ چه بخشی را باید تکمیل کند؟ چه آسیب‌هایی در او ماندگار شده؟ چرا رشد نمی‌کند؟ به چه دلیلی سیر او متوقف شده است؟ آثار شناختی و نمایان‌گری که مراقبه وجودی برای انسان دارد، در نوع خود بی‌نظیر است و نمی‌توان چیزی را به جای آن نشاند.
۱۵- همانطور که بارها توضیح داده شد، مراقبات وجودی حتما و حتما باید در یک محدوده معین و زمانی اندک در طول روز به صورت زنده، مستمر و منظم روی دهد؛ و نباید در زندگی عادی انسان داخل شده و آن را متوقف کند. خطرناک‌ترین عملْ توقف زندگی انسان برای مراقبه وجودی است، که هنوز به نتیجه‌ای نرسیده است.
۱۶- در عین حال وقتی آثار این مراقبه شروع به ظهور می‌کند، این نتایج و آثار کاملا غیر ارادی و از کنترل انسان خارج است و معلوم نیست در کجا و چگونه بروز می‌نمایند. هرنوع آثاری از این نوع کاملاً ارزشمند است و باید پاس داشته شود، و چون جوانه‌ای باید از آن مراقبت نمود تا بزرگ و تنومند شود.
