جستجو
ورود کاربران
86 - شناخت انسانی (۳) - تمرین‌هایی برای حلّ پرسش‌ها
شناخت
شناخت
1- آنچه از مختصات و چگونگی شناخت ها انسان گفته شد در حد خود کامل و تمام است. اینکه شناخت بدون صاحب شناخت ممکن نیست و اینکه طبق معمول ما تجربه وضعیتی را نداریم که از هر نوع شناختی خالی باشیم. طبق نگاه اولیه ما جواب سوالاتی که در انتهای متن چکیده نشست ۸۵ پرسیده شد تماماً منفی است و راهی برای رسیدن به جواب مثبت وجود ندارد.

2- اما سوالی که به طور طبیعی بلافاصله برای انسان مطرح می شود، این است که آیا این وضعیت معمولی به صورت ضروری باید همیشگی و غیر قابل خدشه باشد و هیچ حالتی مخالف آن واقع نخواهد شد؟ چگونه باید بر این امر مطمئن شویم و چه دلیلی برای صدور حکمی به این عمومیت و قطعیت داریم؟

3- وقتی که درون خود کنکاش می کنیم، درمی یابیم که تمام این قطعیت از اعتماد به تجربه های طبیعی و روزمره حاصل شده است و در واقع دلیل اصلی این است که ما تجربه ای دیگر و از نوع متفاوت نداشته ایم. روشن است که این نگاه نمی تواند دلیل منطقی برای منفی بودن جواب باشد.

4- اما تسلیم شدن به جوابی دیگر هم به این سادگی نیست. در ظاهر دلیل منطقی و روشنی برای جواب نفی وجود دارد و نمی توان به سهولت از ان دست کشید: شناخت باید توسط فاعلی صورت بگیرد وچگونه ممکن است که بدون این مبدا فاعلی (یعنی فاعل)؛ فعل شناخت صورت بگیرد؟ می بینید که استدلال در قالبی منطقی است و اتکای آن به تجربه های ما نیست. به نظر می آید که قالب منطقی استدلال کامل است و خدشه ای در آن راه ندارد.

5- برای درک کامل‌تر و رسیدن به جواب منطقی‌تر باید رجوعی داشته باشیم به بنیاد شناخت ذهنی که در نشست های اولیهٔ حکمت نامتناهی در مورد آن بحث کردیم. اینکه چگونه می توان صاحب یک شناخت ذهنی شد و شناخت از چه تشکیل شده و چه نسبتی با ما و حقیقت دارد. در بند هفتم چکیده نشست ششم گفته شده که:

«در یک زاویهٔ دید و نگاه انسان به یک عین خارجی، تصویری از شیء نشان داده می شود و زاویهٔ دیگر تصویر و نگاهی دیگر و همین طور زوایای دیگر نگاه ها و تصاویر دیگری از عینیت شیء را بیان و مصور می نماید. آن بخشی از شیء که در تصویر آمده، بخشی است که برای ما در آن تصویر معلوم است و بخش‌هایی که در این تصویر نیامده در این نگاه نامعلوم است. هر تصویر گویی جوابی از یک سؤال در مورد شیء و نگاهی است که در توجه ارائه می شود. هر کدام از این معلوم هایی که ما را در شناخت بخشی از یک شیء عینی رهنمایی می کند" را می توان یک "بعد معرفتی" از آن شیء عینی دانست. بنا بر این هر بعد معرفتی "زاویه ای از شیء عینی" است که برای ما معلوم شده و "توجه آگاهانه ای" است که به آن شیء نموده ایم و در این توجه زاویه تاریکی از شیء را با نور حقیقت ذهنی روشن کرده ایم».

در بند ششم همان متن گفته شده که:

«توجه "انسان حاضر در این نشئه" به یک حقیقت عینی نمی تواند دربرگیرنده تمام آن باشد بلکه همیشه از زاویه ای آن را می نگریم که نتیجه آن "توجه به شئ از همان زاویه" است و نه بیشتر از آن. توجه انسان و زاویه نگاه او و تصویری که از آن در ذهن نقش می بندد و میزان شناخت ذهنی که از شیء به دست می آورد و در مجموع "هرچه که از آن شی می داند" همگی نسبت به آن شیء عینی ناقص است و تمام شیء را نشان نمی دهد. در واقع آنچه که از شیء برای ما شناخته شده نه دروغ است و نه تمام حقیقت شیء بلکه بخشی از "گزارش راست و درستی" است که می توان از آن ارائه داد».

نتیجه این دو مطلب و مواضع دیگر حکمت نامتناهی، نگاهی است که در بند نهم توضیح داده شده است:

«تعداد ابعاد شناختی در هر شیء عینی بی نهایت است و هرگز ما نمی توانیم به نقطه ای برسیم که دیگر "زاویه جدید برای نگریستن" و "سوالی برای پرسیدن" در مورد یک شیء وجود نداشته باشد. نتیجه این کلام این است که تا وقتی در این نشئه هستیم و تا وقتی با شناخت حقیقت از راه صورت ذهنی اقدام می کنیم، نسبت درک ما از یک عینیت خارجی، نسبت یک عدد محدود به بی نهایت است و امکان خروج از این زندان شناختی نیست. این همان محدودیتی است که در نشست دوم درباره آن صحبت شد. اینکه انسان در این نشئه امکان خروج از "زندان محدودیت شناختی" را ندارد».

6- اکنون سوال اصلی در اینجا خود را نشان می دهد: تمام تبیینی از "شناخت انسانی و خصائص آن" که در نشست قبلی توضیح داده شد خود یک شناخت انسانی و ذهنی است. آیا این شناخت می تواند خودش را از خصائصی که توضیح میدهد مبرا و جدا بداند؟! تبیینی که در نشست قبلی توضیح داده شد آیا مشخصات ذکرشده در نشست های ابتدائی -مثلاً نشست ششم- را دارا می باشد؟ در همین بندهای نقل‌شده از نشست ششم توضیح داده شده که شناخت انسانی هرگز از "زندان محدودیت شناختی" خارج نخواهد شد و پیوسته گرفتار محدودیت است. در این صورت آیا بنیاد شناختی که در نشست گذشته تبیین شد هم گرفتار همین محدودیت است؟ ظاهراً جواب مثبت است و هیچ چاره دیگری نداریم. هر شناخت ما باید در همین زندان محدود صورت بگیرد و طبیعتاً همان محدودیت را دارا می باشد.

7- بنا بر آنچه گذشت، تمام آنچه که در نشست قبل توضیح دادیم، خود در یک نسبیت و محدودیتی قرار دارد و این در مورد هر سوال و جواب آن صادق است.

8- اکنون موضوع سخن را به همان سه سؤال انتهای نشست قبلی برگردانیم. در مورد این سه سوال، جواب های منفی روشن و واضح ذکر شد که ابتدائی‌ترین جواب است و به نظر بدیهی و ضروری می آید. اما تمام شناخت ها و تصورات و حکم های ما «هر کدام بعدی شناختی از حقیقت هستند» و «نه تمام حقیقت شیء»، بلکه «بخشی از گزارش راست و درستی است که می توان از آن ارائه داد» و «همیشه حقیقتی ورای آن وجود دارد». پس با این نگاه باید ورای جواب منفی به این سه سوال جوابهای دیگری هم وجود داشته باشد که در عین درست بودن این جواب منفی اما حقیقتی غیر نفیی هم بالاتر و کامل‌تر از این «نفی» معنی و مفهوم داشته و صادق باشد!

9- آیا این به معنی جواب مثبت به این سه سؤال است؟؟؟ شاید به این معنی است! اما چگونه؟؟

10- آیا با این بیان، سؤالات جواب داده شد یا مبهم‌تر و غامض‌تر گشت؟!


فایل ها :


حکمت نامتناهی (۱)

جست‌وجو و نگرانی لایزال انسان در دیالوگ با آفاق بی‌کران اندیشه


بحث :


آخرین جلسات برگزار شده ؟
223 - هنر رزم
1405-08-12
نگارش برای انتخاب
56 - بقره: ۲۲۲
1405-07-26
زندگی و تفکّر در متن قدسی
55 - آلِ‌عمران: ۲۰۰
1405-07-19
زندگی و تفکّر در متن قدسی
54 - قمر: ۱۷
1405-07-12
زندگی و تفکّر در متن قدسی
کپی بخش یا کل هر کدام از مطالب این سایت تنها با کسب مجوز مکتوب امکان پذیر است.
با ما در شبکه های اجتماعی