1- بدون اندیشیدن و عادت به آن نمی توان زندگی انسانی داشت. اگر در گذشته زندگی از روی عادت و بدون اندیشه های ژرف برای کثیری از مردم ممکن بود، در دنیای امروز حتی امور عادی روزمره گاه چنان پیچیده هستند که بدون عادت به اندیشیدن و نظم در ان ممکن است انسان در گرداب های سخت گرفتار شود. بسیاری از مردم و مخصوصا اقشار و گروه های آسیب پذیر در چنین گرداب های زندگی گرفتار شده و دچار اسیب های روحی و روانی شده اند و گاه گذران زندگی روزمره آنان دچار اختلال گشته است. انسان امروز باید چنین فرض کند که بدون یک زندگی فکری نمی تواند دور قمری زندگی خود را پیش ببرد حتی در امور به ظاهر ساده و ابتدائی.

2- بسیاری از ما در زمان لازم چنین زندگی فکری ضروری را آغاز نکرده ایم و دچار اختلالات روحی و ذهنی گشته ایم. اکنون باید با قدرت بیشتری به آن بپردازیم و لوازم آن را با دقت و نظم فراهم کنیم. اولین شرط شروع این است که گرفتگی های روحی و ذهنی خود را اندک نشماریم. وقتی معضل فکری پیدا می کنمد مانند این است که در خانه و در اتاق خود آتش روشن کرده ایم. باید زودتر برای آن فکری کرده و آن را کنترل کنیم.

3- زندگی فکری غیر از فکر کردن بدون حساب و برنامه و نظم است. هر اندیشه را اندیشیدن نمی توان نامید و هر کاری که ذهن انجام میدهد را نمی توان زندگی فکری حساب کرد. زندگی فکری یعنی مانند "همچون یک انسان" اندیشه را برای شناخت واقعیت های خویشتن و جهان مربوط به خود به کار انداخت و با نظم منطقی و با درک درست از سیر فکری و لوازم ان به حل سوالاتی پرداخت که در زندگی انسان آتش تخریب راه انداخته است. باید فکر و اندیشیدن در انسان اسباب یک زندگی درست و مناسب را برای او فراهم کند و موانع ذهنی چنین زندگی را از راه او بردارد. کار ذهنی اگر بدون حساب و نظم و برنامه انجام شود می تواند نقش تخریب کننده بیشتری هم داشته باشد و نه تنها مساله ای از انسان را حل نکند بلکه او را گرفتارتر هم بنماید.

4- کار فکری یعنی فکر کردن و اندیشیدن به ساده ترین معنی آن. تمام اعمال فکری در صورتی ارزش دارد که انسان را برای حل معضلات خود کمک کند. اعمالی مانند مطالعه، کلاس های متنوع و فراوان، تحصیلات تخصصی، مشاوره های گوناگون و گاه پر هزینه، گروه های مدعی و پر شعار، روشهای رایج برای حل مشکلات انسان و متدهای مدعی قدرت های ذهنی و روانی و هرچیز دیگری از این قبیل تنها زمانی ارزش و مفهوم دارند که بتوانند چنین مفهوم ساده و ابتدائی در انسان را راه اندازی کنند وگرنه تنها اتلاف وقت و عمر محسوب می شوند.

5- اندیشیدن تنها زمانی عامل زندگی انسان خواهد شد که در درجه اول، درون و زندگی شخص انسان را مورد بررسی قرار دهد و معضلات فردی انسان را بتواند حل کند وگرنه در دنیای بیرونی هزاران مساله و معضل وجود دارد که فرد بدون پرداختن به خود و قبل از ان اگر به انها بپردازد نه تنها خود را فراموش کرده بلکه در دنیای بیرونی هم نمی تواند کمک جدی و ارزشمندی بنماید. چگونه فردی که مساله زندگی خود را حل نکرده می تواند حلال مشکلات دیگران باشد؟ درست عکس مسائل غیر فکری و مادی که مقدم داشتن نیازهای دیگران می تواند دلیل ایثار و گذشت انسان و ارزشمند و قهرمانانه باشد.

6- توجه به خود و محور گرفتن خویشتن برای فکر و اندیشه به معنی این است که انسان زندگی خویش را انتخاب می کند و نباید مشکلات خود را به گردن دیگران بیندازد. چنین رویکردی به معنی بی تقصیر بودن دیگران، جامعه ، حکومت و هر مرجع بیرونی نیست بلکه به معنی این است که در بدترین شرایطی که دیگران برای انسان ایجاد می کنند -مانند اسیری که در بدترین شرایط اسارت است- قدرت انتخاب انسان وجود دارد و اگرچه شرایط بیرونی می تواند بسیاری از انتخاب های انسان را از بین ببرد اما هرگز نمی تواند اورا مجبور کند مگر اینکه خود فرد حالت انفعالی داشته باشد و مهمترین عامل انفعال فکر نکردن و یا توجه نکردن به خود و قدرت نامتناهی خویشتن است.

7- باید توجه داشت که قدرت جامعه و موج های اجتماعی برای امر و نهی بر انسان و وادار کردن انسان به تقلید بی نهایت زیاد است و هرگز هیچ جامعه ای از این قدرت زورگوئی دست بر نمی دارد و آزادترین جوامع نیز تنها از یک زورگوئی آشکار و اعلام شده به جبر پنهان و اعلام نشده در غالب آزادی روی آورده اند. ما هرگز نباید فریب هیچ شعاری را در هیچ جامعه و مکتب و آئینی بخوریم. تنها یک راه برای آزادی حقیقی انسان وجود دارد و ان عبارت است از ایمان به خویشتن و به کار گرقتن قوای خود.

8- اما معضل شدیدتر این است که نه تنها خود انسان نیز تمایل به تقلید و تبعیت دارد بلکه ازاین ابزار استفاده شایانی می برد که تقصیرات زندگی خود را گردن دیگران و جامعه و خانواده و همسر و جنس مقابل و مانند ان بیندازد و هرنوع دعوتی برای کوشش و اندیشه کردن را منوط به دیگران کند. این بهترین راه است برای اینکه از سختی تصمیم و حرکت و اندیشه مستقل فرار کند. میل به مقصر دانستن دیگران و فرار از مسئولیت خود در اکثر انسانها وجود دارد و تنها شدت ان متفاوت است. اکثر ما سعی داریم هرنوع تلاشی برای بهبود زندگی خود را به نوعی به دیگران متصل کنیم که از زحمت و مشقت برخاستن و حرکت کردن فرار کنیم.

9- برای رسیدن به استقلال فکری و بهترین پل برای رها شدن از تقلید جامعه رها کردن کلیشه های فکری است. عموما ما به جای استقلال فکری و برای راضی کردن خود عادت داریم که از یک کلیشه به کلیشه دیگر پناه ببریم. با این تغییر کلیشه خود را راضی می کنیم و حس مقاومت و مبارزه به دست می آوریم. در صورتی که با کلیشه های جدید نه تنها به خود نپرداخته ایم بلکه توان کمتری برای توجه به نفس برای ما باقی می ماند و نیروی خود را بیشتر و بیشتر صرف تقلید اجتماعی کرده ایم. بدون توجه و بازگشت به خویشتن هیچ امکانی برای رشد واقعی نیست و نگاهها و مکاتب و مدرسه های فکری اگر به عنوان معلم و اموزگار مورد توجه قرار نگیرند تنها به مجموعه ای از کلیشه ها تبدیل می شوند.

10- زندگی فکری و اندیشیدن درست بدون تعادل و همه جانبه نگری امکان ندارد. نگاههای یک بعدی اگرچه ممکن است برای یک نهضت سیاسی و انتخاباتی راهگشا باشد اما در زندگی فردی هرگز نمی توان بر آن تکیه کرد. ازجمله تعادل در ارتباط فکری با دیگران و برقراری یک رابطه معقول فکری با اطرافیان و سخن گفتن با آنان در حد ظرفیت و توان عقلی ضروری است. سعی در گیر انداختن اطرافیان و پیدا کردن نقاط حساسی که میتوان دیگران را محکوم کرد هرگز با تعادل و اندیشیدن درست هماهنگ نیست.

11- ملاک ارزش ها بنابر آنچه که گذشت درونی و ذاتی است و چیزی ارزشمند است که انسان را به حقیقت خود و زندگی حقیقی نزدیک کند و قاضی در این امور تنها می تواند خود انسان باشد اگرچه می توان از مربیان زمینی و آسمانی ، جدید و قدیم بهره برد. اما در عین تمام اینها ، نگاه های عمومی و عقل عرفی و عقلانیت احتماعی می تواند همچون هیئت منصفه در دادگاههای پیچیده عمل کرده و انسان را برای اندیشیدن و قضاوت کردن یاری کند. هیئت منصفه یا وجدان عمومی و عقلانیت برونی همچون یاور انسان و قاضی دادگاه درون در یک گفتگوی سازنده و انتقادی می تواند بهترین همراه برای رسیدن انسان به یک نگاه و تصمیم کامل باشد.

12- انتخاب شخصی فرد برای خودش محترم و مفید است و نباید آن را به تایید جمعی مشروط کرد. ممکن است انتخاب و نیاز فرد کاملا متفاوت بلکه متضاد با نگاه عمومی باشد. اما این در صورتی است که انتخاب واقعی باشد و فرد با درک هویت و نیازهای خود و از روی اختیار و آگاهی چنین انتخابی را کرده باشد و کاملا متفاوت از زمانی است که انسان گرفتار در چمبره تقلید و یا بی فکری و بی تصمیمیی است که مشکلات و دردسر های جدی برای او ایجاد می کند. مخصوصا ممکن است مقتضیات فردی که از خصائص هر انسانی برمی خیزد نیازمند رفتار و کردار مخصوصی باشد که مختص خود فرد است. نباید تنها به دلیل تطبیق نداشتن با رفتار دیگران با آن مخالفت نمود.

13- با وجود مساله بالا (شماره 12) نباید فراموش کرد که ما در جامعه و اجتماع زندگی می کنیم. هیچ رفتاری کاملا فردی و یا کاملا اجتماعی نیست. همانقدر که ما درهر رفتاری می توانیم و حق داریم که تصمیم فردی بگیریم ، جامعه و محیط اطراف و خانواده ما تحت تاثیر رفتارهای ما قرار خواهند گرفت و همانطور که ما از انان انتظار همراهی و تایید خودمان را داریم باید تعادلی بین آزادی فردی و اثار گروهی و جمعی رفتار ایجاد کنیم تا تعامل با دیگران و کلیت جامعه دچار ضعف و انحطاط نشود.

14- بین دو مساله باید کاملا تفاوت گذاشت: همانقدر که هرکس در رفتار خود آزاد است دیگران هم آزادند که محیط زندگی و معاشرت و ارتباط خود را برگزینند. مخصوصا وقتی که تشکیل گروههای اجتماعی دراز مدت در نظر است (همچون خانواده،شغل،شرکت ها یاقتصادی و اجتماعی) این حق دو طرفه جدی تر و محکم تر می شود. همه اطراف ارتباط موظفند که روابط را طوری سازمان دهند که حقوق همه اطراف رعایت شود. هرگز کسی حق ندارد به صورت یک طرفه تنها بر حق خود تکیه کند و حقوق دیگران را کنار بگذارد.

15- اما مهم تر از این حقوق باید به اهمیت همدلی و ارتباط در جهت پیشرفت تکیه کرد. هیچ گروه و جامعه ای تنها با حقوق ضروری به سامان نمی رسد. لازم است که بستر حقوقی و طلب ان به صورتی باشد که همدلی و تسهیل گری متقابل بین اعضای جامعه خدشه دار نشود. ضرر واگرایی اجتماعی و ضدیت اعضا با یگدیگر و تجزیه گروهی بیش از هر چیز دیگر است.

16- رعایت حقوق دیگران کاری بزرگ و سخت است. برای دیگران شعار دادن و گلوی خود را برای حقوق خود پاره کردن کاری سهل و اسان است اما به دست آوردن ظرفیتی که انسان حقوق دیگران را در واقع و بدون فشار به رسمیت بشناسد ، جهادی بزرگ است که بدون مراقبه و ریاضت ممکن نیست.