جستجو
ورود کاربران
21 - اضطراب بنیادین زندگی
اضطراب
اضطراب
1- هر انسانی دغدغه و اضطراب موفقیت در زندگی دارد. تفاوتی ندارد که انسان دیندار یا بی دین، مادی یا معنوی، دارای اهداف اثباتی یا نفیی و یا هر مسیر و هدف دیگری باشد. هر انسانی به دنبال موفقیت در مسیر خود هست حتی انکه دچار بیماری روانی است و می خواهد خودش را شکنجه کند یا بکشد به دنبال موفقیت در همین هدف است. اما موفقیت امری سهل و ساده نیست و به همین دلیل به بنیادی ترین اضطراب انسان در زندگی تبدیل می شود. انسان دارای عمر و توان و استعداد محدودی است و همین اصلی ترین عامل اضطراب اوست.

2- اهداف انسانی و اضطراب موفقیت و سود زندگی و یا ناکامی و خسارت در آن بر دو شاخه کاملا متفاوت است. بخشی از این اهداف و آرزوها و خواسته ها خارج از ذات انسانی و برآمده از توصیه ها و مقبولیت های اجتماعی است جدای از انکه از یک حقیقت درونی براید یا خیر. اینکه ما چه مقدار مورد قبول جامعه قرار می گیریم ، چه منزلتی پیدا می کنیم، آثار ما چه مقدار تکثیر می شود، از جهت امکانات مالی و غیر مالی چه حدی هستیم و همه اموری از این قبیل.

3- اما بخش دیگری از اهداف انسان مربوط به ذات انسانی و ابعاد حقیقی و استعدادها و توانائی های اوست. این بخش تنها شامل معنویت و امور روحی و درونی نیست. هرجنبه ای از انسان که بدون اتصال به جامعه و خواسته ها و مقبولیت آن از درون انسان بجوشد و جنبه ای از استعداد نامتناهی او را به فعلیت برساند از این قبیل است. گاهی مرز باریکی بین این دو دسته وجود دارد مثلا توانایی علمی انسان و دانایی او در تسلط بر علوم دانشگاهی و علومی که در یک دانشگاه معتبر دارای منزلت و مقبولیت است از نوع اهداف برآمده از جهان بیرونی است اما نیاز درونی انسان به درک جهان پیرامونی و جواب دادن به سوالاتی که نگرش او را در زندگی کامل می کند از اهداف درونی و برآمده از ذات انسان می باشد. نیاز انسان به تنظیم موسیقی روح و هماهنگ کردن روان خود در یک سمفونی برآمده از ذات خود را باید یک نیاز و جوشش درونی دانست اما موفق شدن انسان برای اینکه موسیقی ها و اثار موسیقیائی بسازد که مقبول جامعه و نازک طبعان قرار بگیرد یک هدف اجتماعی و بیرونی است. همینطور در تمام ابعاد و جنبه های انسانی می توان مرز دقیقی ترسیم کرد بین انچه که انسان باید برای خود انجام دهد و آنچه که در انعکاس جهان بیرونی و مقبولیت جامعه صورت می دهد.

4- در مورد اهداف بخش دوم نه تنها نمی توان جهان را با تساوی و یک گونه دید بلکه سرشت این جهان اختلاف است و بالاتر از آن خسارت و حسرت و تبعیض و آفات و بلایا و ناکامی ها با ذات این جهان آغشته است. با هیچ توجیه و تفسیر فلسفی و کلامی نمی توان امکانات مالی انسانها را مساوی دید و چشم از این همه تفاوت و ناکامی و خسارت بست. همان طور که نمی توان از ذات انسان، مرض و پیری و مرگ را جدا نمود. نتیجه این است که اضطراب و خسارت و ناکامی سرشت این جهان است و هیچ راهی برای محدود کردن آن نیست.

5- اما آیا آنچه که مربوط به اهداف ذاتی انسان و استعدادهای بالقوه اوست با شرایط بیرونی محدود و ناممکن میشود؟ آیا جدای از انتخاب و تلاش و نیروی که خود انسان در جهت اهداف خود و فعلیت یافتن استعدادهایش به کار می گیرد، عواملی بیرونی و غیر قابل تغییر وجود دارند که خسارت او را -به صورت جبری- رقم زنند؟ و در یک کلام؛ آیا خسارت انسان صرفا ناشی از انتخاب خود اوست یا جهان و دور قمری و شرایط جغرافیائی و تاریخی می تواند یک فرد یا یک ملت یا یک نسل را در خسارت فروبرد به صورتی که این خسارت به انتخاب آنان بازنگردد و انتخاب و عمل آنان نقشی در این خسارت و میزان آن نداشته باشد؟

6- اصلی ترین اضطراب زندگی و بخش صحیح و واقعی ان به همین جا برمی گردد. در مورد این سوال و این اضطراب هم به دو صورت می توان عمل کرد: یکی به صورت تجربه زیسته و دیگری به صورت بحث فلسفی و ذهنی. بحث ذهنی آن از حیطه رساله عملیه خارج است و در مجموعه "معرفت انتخاب" در باره ان به صورت مفصل بحث شده است و علاقه مندان می توانند به ان مراجعه کنند. برای فردی که دغدغه چنین بحث ذهنی را ندارد ضرورتی برای این مراجعه نیست. اما اگر به صورت یک دغدغه ذهنی مطرح شد وظیفه و مسئولیت انسانی ایجاب می کند که در باره ان تفکر و مذاکره لازم را بنماید تا به یک جواب مثبت یا منفی درست و کامل برسد. تفاوتی ندارد که سوال از "جبر و اختیار" و یا از "عالم ذر" یا از "تقدیرات هستی" و یا "سنت های خداوند" یا از هر عنوان دیگری باشد. تا وقتی که این دغدغه نیست مسئولیتی هم برای انسان نیست مگر از باب سرگرمی یا جستجوی علمی و ذهنی. اما وقتی که این دغدغه و اظطراب به جان انسان افتاد مانند نیاز ضروری است که باید ان را به نقطه روشنی برساند.

7- اما این سوال به عنوان "تجربه زیسته" و "نیاز به پیدا کردن راهی برای تغییر تجربه زیسته" و "جستجوی برای راه تغییر شرایط بیرونی و تسلط برآن" زمانی درست است که انسان دچار پیش داوری در این مورد نباشد. کسی که در عمق ذهن خود معتقد به خسارت جبری جدای از انتخاب انسان است و قبل از اینکه راهی برای زندگی خود بیابد به خسارت قطعی و بدون انتخاب شرایط خود معتقد است و یقین دارد چگونه می تواند ان را تغییر دهد؟ در مسیر زندگی، هر اندیشه ای که به صورت یقینی در ذهن و روح انسان جای گرفته باشد در مقام عمل هم عینی و واقعی خواهد شد و انسان با ذهن و روح خود زندگی بیرونی اش را می سازد و امکان خلاف ان نیست. کسی که چنین اندیشه ای دارد درواقع مقدمه فلسفی و ذهنی خود را برعلیه خود و در جهت خسارت جبری شرایط خود انتخاب کرده و بیهوده خود را از پیش فرض مبرا و پاک می داند. جهان واقعی حتی امکان آزمودن این نگاه را به ما نمی دهد چرا که آن کس که با تردید و دودلی به امکان موفقیت خود نگاه می کند هرگز موفق نخواهد شد و این سرشت این جهان و زندگی انسانی و جامعه بشری است.

8- پس چه کسی می توان تجربه زیسته خود را "در شرایط زندگی خود" از خسارت نجات دهد؟ تنها فردی که به دنبال پیدا کردن راهبردی درست و واقعی برای تسلط بر جهان واقعی به نفع خویشتن و استعداد های ان است و بدون داشتن پیش فرض ذهنی و روحی و روانی -کاملا و بدون اغماض- واقعیت زندگی خود را می تواند بشناسد و بسنجد و آماده است که به جای پیش فرض های مایوس کننده، اراده و همت خود را به کار گیرد و تمام توان خود را برای تغییر زندگی خود –در همین شرایط بیرونی- به کار برد و در چنین وضعیتی است که بحث هایی مانند رساله عملیه می تواند ارزشمند باشد.

9- اما رساله عملیه هم باید ادعای جوابگویی به "نیاز انسان برای یک راهبرد عملی" را در عمل اثبات کند. راهبرد عملی که راه و روشی برای درک و تحلیل شرایط بیرونی داشته باشد و بتواند فرد را در شناخت وضعیت واقعی یاری کرده و راه و رسمی به او نشان دهد که در مقام عمل –نه در ذهن و عالم تجرد- اضطراب خسارت انسان را به عمل تبدیل کند و ان مقدار که فرد در واقع و به صورت حقیقی-نه شعار و ادعا- اضطراب موفقیت وکامیابی انسانی دارد، راه عمل و اقدام را برای او باز کند تا بتواند مسئولیت انسانی خود را ایفا کند. نه تنها رساله عملیه بلکه هر روش و شیوه و مدرسه ای که مدعی "ارائه راهکاری برای زندگی انسانی" است باید در این نقطه حساس جوابگوی مخاطب خود باشد.

10- همانطور که در شماره 2 و 3 توضیح داده شد، "اضطراب حقیقی انسان" برای خودش غیر از "مقبولیت جامعه" است. مرز باریکی وجود دارد بین موفقیت واقعی انسان در "فعلیت استعدادهایش" و انچه که جامعه و مقبولیت اجتماعی از "موفقیت فرد و برتری و منزلت او" ارزیابی و برآورد دارند. در بسیاری از موارد انسان بین این دو خلط می کند در حالی که یکی قابل اقدام و نتیجه بخش است و دیگری هرگز در کنترل انسان نیست مگر به صوت اتفاقی.

11- پیدا کردن "اهدافی که انسان در زندگی دارد" و موفقیت خود را در گرو ان می داند مرحله بعدی است. عموما انتخاب های اصلی و اساسی انسان ممکن است چندان از روی منطق نباشد. نمی توان اهداف انتخابی را همیشه در کلیشه منطق ریخت . ما در زندگی انتخاب های بسیاری داریم که از ذوق و سلیقه انسان بر میخیزد باید اینها را شناخت و به انتخاب خود احترام گذاشت.

12- با تمام اینها در بسیاری از موارد در ورای انتخاب ظاهری انسان نیاز و درخواستی عمیق تر وجود دارد که نباید از ان غافل شد. "چهارچوب های زمانی و مکانی و تدارکاتی" برای انسان نمودی مستقل ممکن است پیدا کند اما در واقع اینها ابزرای است برای یک نیاز و هدف دقیق تر . شناخت ان "هدف عمیق و اصلی" ضروری است باید هدف نهایی و اصلی را از مسیر ها و ابزار و مکان و زمان ان باز شناخت و این مرحله ای حساس و دقیق است.

13- همراه با انتخاب مسیر و پس از ان باید مسیر حرکت به سوی خواسته ها را شناسائی نمود. در ظاهر امر انتخاب مسیر برای رسیدن به یک هدف ساده و راحت است. ولی انچه که در این دو مرحله بسیار سرنوشت ساز است حل تعارضاتی درونی است که مخصوصا در نسل های هوشیار و با مطالعه امروز بسیار فراوان است و تقریبا تبدیل به یک "اپیدمی" شده است. زمانی این دو مر حله به صورت کامل انجام می شود که با تمام وجود انسانی صورت بگیرد و این اقدامی نادر و کمیاب است و برای اکثر افراد به راحتی مقدور نیست.

14- نشانه های فراوانی می توان برای "انتخاب های ناقص و سطحی و غیر ذاتی" یافت. تردید های شدید، نگاه های حسرت آمیز، نفرت از دیگران، بغض های فروخورده، ابهام های عمیق، تقلید های کورکورانه و پیوسته در حال تغییر، دوراهی های شدید مانند دوراهی بین اسوه های برگزیده انسان از یک طرف و شهرت و مقبولیت و گیشه از طرف دیگر، عمل ضعیف و بی حالی و رخوت، به کار نیفتادن استعداد و انرژی انسان، همه و همه نشان از این است که انتخاب مسیر با "همه وجود انسانی" صورت نگرفته و تنها بخشی از شخصیت انسانی "درگیر انتخاب" است و چنین انتخابی نمی تواند نتیجه بخش باشد.

15- اگرچه مقدماتی که از شماره های قبل سرچشمه می گیرد در این مرحله مهم هستند مانند "ایمان به توانستن" که از شماره 7 برمی خیزد و نیز تفکیکی که در شماره 6 توضیح داده شد و علائم شماره 14 ؛ اما با این حال برای حل معضلات فکر ی نیاز به حداقلی از "خلوت" و "کار فکری مستقل" و دور از "تقلید ها و تبعیت و پرسه زدن د رکلاس ها و کتب و دستور العمل ها" هستیم. حداقلی از خلوت و توجه و بررسی مستقل و مومنانه در باره خویشتن در این مرحله سرنوشت ساز است که باید از "ایمان انسان به خودش" برخیزد و بدون ان امکان عمل نیست.

16- "همراهان اندیشه ای" و "رفیقانی جانی" که همراه انسان در عمل و نظر باشند –برای کسی که ممکن است- در این وضعیت سرنوشت ساز است "به شرط استفاده درست".حلقه های گروهی، مشاوره با افرا صاحب صلاحیت، رفیق راه، استاد و مطالعه و البته همه اینها "با شرایط خاص خود" که بسیار مهم است.

17- مقدماتی که تا اینجا گفته شد بیشتر فکری و نظری است و اگرچه خود یک نوع عمل و اقدام است اما تنها در محدوده فکر و نظر انسان صورت می گیرد. اما پس از این نوبت عمل و اقدام است. ابتدا باید خط عملی برای عمل ترسیم نمود: اینکه چگونه و بر چه اهنگی باید عمل صورت بگیرد. خط و برنامه ای که با تجربه زیسته انسان هماهنگی داشته باشد و بخشی از این برنامه عبارت است از "روش ها و تکنیک هایی" که "گره های کور زندگی انسان" را بتواند به سوی حل کردن هدایت کند. گاهی پیدا کردن یک تکنیک به اندازه ای در پیشرفت انسان موثر است که گوئی "ره صد ساله را یک شبه پیمودن" است. در بسیاری از موارد خط عمل در کلیت ان و روش ها و تکنیک ها "اموری بسیار عادی و پیش و پا افتاده" هستند اما اثرات و ثمرات جدی و مهمی دارند.

18- در نهایت "ارزیابی و اقدام" همچون "مراحل پی در پی رفت و برگشت" باید صورت بگیرد و چه بسا ارزیابی ها انسان را به مراحل قبلی و "نقص انها" رهنمون کند. استمرار این رفت و برگشت ها و ادامه آن تا رسیدن به یک نتیجه روشن در بسیاری از افراد سخت ترین کار است. شاید عده اندکی آماده این استمرار و ادامه هستند. اکثر افرا علاقه بیشتری به تقلیدهای متنوع ، تغییر های برنامه و جذاب بودن ابتدائی انها، داوری های سطحی و پیش داوری های راحت و تمام شده و راه حل های تزریقی و فوری دارند. در حالی که سیر انسانی "بازبینی ساختمان فکری و شخصیتی، شناخت خلل و اسیب ها، و برنامه ریزی اجرائی و استمرار عمل و ارزیابی هم زمان تا رسیدن به نتیجه" است.

19- در این میان وظیفه رساله عملیه ورود به "تجربه زیسته انسانی" و "مراتب عملی ان" و قدرت جواب و اقناع مخاطب است و وظیفه مخاطبین "حضور فعال و انعکاس مرتب و منظم نیازهای عملی"، "تجربه و ازمودن برنامه ها پیشنهادی و گزارش" دائم نتایج است.


فایل ها :


رسالهٔ عملیّه (۳)

دورهٔ سوم رسالهٔ عملیّه


بحث :

1 - 1402-11-30 گفت‌وگو مشاهده فایل ها :

آخرین جلسات برگزار شده ؟
223 - هنر رزم
1405-08-12
نگارش برای انتخاب
56 - بقره: ۲۲۲
1405-07-26
زندگی و تفکّر در متن قدسی
55 - آلِ‌عمران: ۲۰۰
1405-07-19
زندگی و تفکّر در متن قدسی
54 - قمر: ۱۷
1405-07-12
زندگی و تفکّر در متن قدسی
کپی بخش یا کل هر کدام از مطالب این سایت تنها با کسب مجوز مکتوب امکان پذیر است.
با ما در شبکه های اجتماعی