1- اندیشه و اندیشه ورزی خاصیت انسان و بزرگترین و مهم ترین ویژگی اوست. با اندیشه تمایز او با دیگر موجودات روشن می شود و با تفکر است که میدان عمل خود را مشخص می کند و پیش می تازد، موانع را برطرف می کند و تاریکی ها را روشن می نماید. گاه اندیشه و اندیشه ورزی چنان معجزه ای در انسان ایجاد می کند که در روایات گفته شده که "ساعتی اندیشیدن از هفتاد سال عبادت برتر است".

2- با تمام ارزشی که اندیشه ورزی دارد در بسیاری از موارد نه تنها اندیشه های ما مفید و محرک و روشن کننده نیست بلکه قلعه های فکری چون زندانی ما را از حرکت صحیح باز می دارد و تبدیل به بزرگترین مشکل ما برای یک زندگی درست و متعادل از جهت مادی و معنوی می شود. افکار سخت و فسیل شده، اندیشه های محکمی که تمام وجود ونیروهای ما را قفل می کند، افکاری که باعث می شود به قول مولانا "همچو کژدم کژ رویم"، بینش های کرختی که راه را برای هر نگاه جدید می بندد، نگاهی به جهان که ما را در آرزوهای دور و دراز و افق های مبهم و بی انتها محو می کند، رفتارهای خشک و غیر قابل تغییر که مبتنی بر نگاه به یک فرد خاص هستند، اشتباهات فکری که نزد ما از هر درستی درست تر می نماید، همه و همه نمونه هایی از این ساخت های فکری هستند که نه تنها به فرد کمک نمی کنند بلکه تبدیل به بزرگترین مانع رشد مادی و معنوی و عاطفی و خانوادگی می شوند.

3- در دنیای مدرن و میان مردمان کنونی جهان، چنین ساخت های اندیشه ای همچون یک بیماری فراگیر به یکی از بزرگترین مشکلات زندگی تبدیل شده است و بیشتر مسلک ها و روش های آموزشی زندگی درست و موفق، نیروی خود را صرف حل این مشکل می کنند. اما کسانی که به زندگی روحی و سلوکی تمایل نشان می دهند و سعی دارند سیر روحی و تکاملی در زندگی مادی و معنوی خود داشته باشند، بیشتر در این مشکل قرار دارند و به جرات می توان ادعا کرد که برای راهروانی که در وسط این سیر قرار دارند "بزرگترین و سخت ترین و غیر قابل حل ترین مانع" عبارت از "ساخت های فکری مسحکم شده ای" است که بیشتر نیروی فرد را تلف کرده و سعی او را به انحراف می برد و توان او را نابود می کند.

4- چنین است که انسان بدون تجدید نظر در اندیشه های خود هرگز نمی تواند اطمینانی از درستی سیر خود داشته باشد. ساخت های فکری انسان چنان نگاه انسان را د رجهتی خاص سوق می دهد که هرگز انسان باور نمی کند در چه گردابی در حال دست و پا زدن است. مشکل اصلی ساخت های اندیشه ای این است که آنچه که برای ناظر بیرونی به راحتی قابل مشاهدا است برای خود شخص حتی به صورت احتمال هم مطرح نمی شود.

5- اما مانعی سخت تر از این هم وجود دارد: درک چنین مشکل فکری و "شکستن ساخت ان" تنها به دست خود فرد ممکن است و ناظر و راهنما و رفیق تنها می تواند مساعدتی از بیرون در این مسیر داشته باشد. بدتر اینکه چنین شکستنی به دست فرد و با همان اندیشه کج و فسیل شده باید صورت گیرد و هرگز نمی توان با یک "راه حل تزریقی و القائی و خارجی" در این رابطه کاری کرد. انسانی که گرفتار این حصر فکری است و کرختی اندیشه و "افکار قناس و کاریکاتوری" زندگی او را تحت تاثیر قرار داده، اکنون مجبور است با همان "اندیشه های کج" راه خود را پیدا کند و از زندان فکری خارج شود و این "سخت ترین" کاری است که یک "انسان راهرو" مجبور به انجام ان است.

6- اولین شرط ورود به روند شکستن ساخت های ذهنی عبارت است از آمادگی انسان و قبول این وضعیت. انسانی که به این عرصه پا می گذارد باید بپذیرد که "یقینی ترین و محکم ترین اندیشه هایش" دستخوش تغیر شود. بلکه هر چه یقینی تر است باید بیشتر درگیر طوفان تحولات شده و هر نگاهی که بنیادی تر و عمیق تر است باید در تیررس نفی و تحول قرار گیرد. کسی که این شرط و آمادگی را ندارد بهتر است از این تحول و ثمرات آن چشم بپوشد چرا که "ورود ناقص و ضعیف و با تردید" به این عرصه، ضرری به مراتب بیشتر دارد و همچون فردی است که قصد پریدن از دره ای عمیق دارد و تردید و ضعف در پریدن او را به عمق دره می اندازد.

7- نگاه کردن به یقینیات نادرست دیگران و عبرت گرفتن از انسان هایی که "با یقین خود به مرز شقاوت و جنایت نزدیک شده" و یا "به هلاکت رسیده اند" راهی ارزشمند به سوی آمادگی انسان برای این "تردید و شک ارزشمند و نورانی" است. اطراف ما پر است از انسان های کوچک و بزرگی که "با یقین خود به مسیر های غلط رفته اند" و ما نیز یکی همچون آنان هستیم و "تافته ای جدا بافته" نیستیم. چنین توجه و تحلیلی به درستی انسان را به تردید در یقینیات و سست کردن پایه های ساختاری انسان نزدیک می کند و انسان را از "برج عاج تخیلی" که در ان قرار گرفته پایین می کشد.

8- تردید وجودی و ساختاری نباید برای انسان تضادی با "عمل یقینی و محکم" داشته باشد. بنیان این جهان و تمامی علم انسان آغشته به شک و تردید است و هیچ یقین حقیقی برای انسان در جزئیات وجود ندارد. اما با همین بنیان پر از شک و تردید در هر ظرفی از زمان، اقدامی برای عمل کردن و راهی برای با اقتدار رفتن و حرکتی برای زندگی عملی وجود دارد. تردید ها خود بستری برای بهتر زندگی کردن و سیر به سوی جلو هستند و اگر چه تمام علوم و دانش های انسان در معرض شک و تردید قرار دارند اما همین دانسته ها در ظرف خود باید به عمل تبدیل شوند و تنها با عمل کردن به انهاست که امکان گذشتن از آنها و رسیده به دانشی کامل تر فراهم می شود. هر دانش در ظرف خود باید به عمل تبدیل شود وهم زمان تردید بنیادین در ان و همراه با عمل، انسان را به دانشی بالاتر رهنمون می کند و این سیر تا انتهای زندگی این دنیایی ما ادامه دارد و هرگز نباید "خطوط موازی عمل و تردید" در هیچ زمانی قطع شوند.

9- دوستان و همراهانی که نزدیکی فکری و طریقی با انسان دارند یکی از بهترین ابزار برای سست کردن پایه های "خودخواهی و خودرضایتی" انسان هستند. معنی اینکه "مومن آینه مومن است" در همین جا روشن می شود. دوست صادق چون آینه ای است که انسان را به شناخت حقیقی خود رهنمون می کند. روایات فراوانی به این معنی دلالت دارد و همراه همه آنها، عقل سلیم حکم می کند که "صداقت در رفاقت" به "تعریف و تمجید" از دوستان نیست به این است که حقیقت حال را برای دوستان روشن کنیم.

10- تذکر به دوستان و عیب آنان را گفتن خود "آدابی دقیق و ظریف" دارد. باید چنان صورت گیرد که باعث رشد و استقبال مخاطب شده و مشکلات روحی و فکری برای گوینده و شنونده ایجاد نکند. "آینه بودن مومن" کاملا متفاوت از "رویه امر به معروف و ارشاد" است که در روزگار ما مرسوم شده و علامت تمام این اداب و دقت ها این است که مخاطب این آینه از شناخت خود استقبال کرده و به وجد می آید و تشکر ویژه خود را عیان می کند و آنکه خود آینه شده نیز دچار "انحطاط اخلاقی و غرور ارشاد کردن" و "خروج از تعادل انسان بودن" نمی شود.

11- اگر چه تمام این موارد که در بالا ذکر شد برای مقدمه کار ضروری است اما اصل حرکت انسان در شکستن بتکده ذهنی باید در "مدرسه فکری" خاص خود و در صورت امکان در گروه یا همراه با راهنمایانی صورت گیرد که انسان را در شناخت بنیاد های فکری خود وشیوه درست کردن وتغییر انها راهنمائی کنند. اینکه چگونه ما می توانیم از "آنچه اکنون فکر می کنیم" و "آنگونه که اکنون دنیا را می بینیم" گذر کنیم و به "نگاهی بالاتر و کامل تر" برسیم خود امری پیچیده و سخت است. رسیدن به "ظرفیت روحی و روانی و توان وجودی بالاتر" اساس این تغییرات است حتی اگر در امر مادی بسیار پیش و پا افتاده ای باشد.

12- تمام این حرکت به صورت کلان بر دو امر نفیی و اثباتی بنیادین استوار است:

اول؛ نفی و گذر از قطعیت و استحکام آنچه که می اندیشیم و ان گونه که دنیا ، جهان، خانواده و اطرافیان، سیاست مداران و دور قمری روزگاران را می بینیم. همانطور که می بینید، نفی قطعیت ان است و این منافاتی با ارزش نسبی این علوم واندیشه ها و نگاه ها ندارد. انسان در عین اینکه بر اساس نگاه و درک خود عمل می کند و در این عمل محکم و استوار است اما هرگز نیازی نیست که آنها را وحی منزل بداند. در واقع قطعی نگرفتن نگاه انسان بسیاری از موانع عمل را برمی دارد و انسان با خیال راحت انچه که می داند و میتواند را عمل میکند و مابقی را به حقیقت ان وا می گذارد که برای او معلوم نیست.(مثال های روشن تری از این مطلب را در جلسه به صورت شفاهی خواهیم داشت)

دوم؛ میدان دادن و اهمیت دادن و مفروض گرفتن "افکار و نگاهها و گرایش هایی متفاوت از گرایش خود" و حتی "متضاد با ان" در هر امری که این توسعه فکری و شکستن بتکده قرار است صورت گیرد. بازکردن این عرصه حتی قبل از اینکه افکار جدید و متفاوت برای انسان عیان شود می تواند و باید صورت گیرد و این امر سخت و مستصعبی نیست. ما در عین اینکه به نگاه و درک خود عمل می کنیم ، به صورت ناخوداگاه تردیدی نمی کنیم در محکومیت کسانی که به نوع دیگر عمل کرده اند و یا متضاد با انسان و گرایش او بوده اند. وقتی که ما توسعه وجودی را صورت دهیم خواهیم دانست که این محکومیت ارزش چندانی ندارد حتی قبل از اینکه دلیل ان برای ما روشن شود.

13- همه این "تخریب و تردید و توسعه" باید عمل انسان را "محکم تر و راحت تر و وقوی تر" کند. وقتی که انسان میدان وجود خود را برای دیگران و اندیشه ها و مواضع و زندگی آنها باز کرد، راحت تر می تواند به زندگی خود بپردازد نه اینکه زندگی خود را تعطیل کند. در واقع تفاوت روشنی هست بین "تردید و تخریب وانکار درست و مثبت و واقعی و انسانی" و "تردید منفی و نادرست و شیطانی" و علامت ان محکم تر شدن عمل انسان و راحت شدن زندگی انسان و فوران استعدادها و آرامش وجودی انسان است.