۱- خلأها، رویدادها، نیازها و یا تحولات خواسته یا ناخواسته‌ای در انسان رخ می‌دهد که همچون سیاهچالههای نجومی تمام هویت و شخصیت و زندگی انسان را دچار درگیری، توقف و یا انهدام می‌کند. شیوه و عملکرد این رویدادها درست مانند همان سیاهچالههای فضائی از هر نوع تحلیل و تفسیر بیرون و خارج از قدرت انسان است و وقتی که کسی دچار آن می‌شود، با چنان درگیری در وجود و روان و شخصیت خود روبرو شده که عنان زندگی روزمره از دست او بیرون می‌شود. انسان در این حالت نمی‌داند که چیست و چرا این گونه شده و باید چه تدبیری بیندیشد و به چه کسی پناه برد!
۲- منشأ این بحران می‌تواند هر چیزی باشد: یک نیاز سرکوب شده، عشق ناکام زمینی یا آسمانی، بحران‌های اعتقادی، میل انسان به طغیان برعلیه فرد یا جامعه یا خانواده، نیاز به تغییرات فکری و روحی، عدم توانائی فرد برای درک حالات عمیق خود، شهوت‌های شدید و هوس‌های لجام گسیخته، حب و بغض‌های ارضا نشده، غضب‌های فروخورده، مشکلات بیرونی که انسان را عاصی کرده، جنون‌های ناشناخته، احساسات جنسیتی، احساس مظلومیت فردی و گروهی، مشکلات ارتباطی با اطرافیان و جامعه، و هرموضوع دیگری که عمق روان انسان را به درد می‌آورد و او را وارد این طوفان می‌کند.
۳- وجه اشتراک تمام حالات در این است که انسان نمی‌تواند از آن فرار کند و به هیچ صورتی هم نادیده گرفتن این حالات معقول نیست و چه بسا انسان را دچار شدیدترین مشکلات نماید. بزرگترین مشکل فضای فکری و فرهنگی و روانی امروز جامعه ما این است که به چنین بحران‌هایی که تا مغز استخوان جامعه را فرا گرفته، توجه کافی نمی‌شود و به رسمیت شناخته نمی‌شوند. چنین بی‌توجهی می‌تواند عواقب بسیار وسیع و عمیقی داشته باشد؛ همانطور که اکنون مشاهده می‌کنیم. نادیده گرفتن این مشکلات درست مانند این است که ویروسی مانند کرونا را نادیده بگیریم! درست عکس بعضی دیگر از مشکلات زندگی که هرچه بیشتر نادیده بگیریم، بهتر و مفیدتر است.
۴- گرایش‌های محافظه‌کار جامعه –که نمی‌توان آن را سنتی نامید-در این موارد به راه حل‌های خاص خود پناه می‌برند و هر چقدر مشکل شدیدتر باشد، تاثیر چندانی در گرایش آنان نخواهد داشت. از مشخصه‌های آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: نصیحت و موعظه، نگاه از بیرون و بدون درک عمیق مشکلات فرد، توصیه به عقل سلیم و تعقل بیشتر، برخورد به عنوان شبهه در موارد فکری و اعتقادی و سعی در دفاع با استدلال‌های مختلف، نگاه پدر سالارانه برای فرد و برخورد همراه با ترحم، روشن دانستن موضوع و نفی هر نوع پیچیدگی، و در کلیت این گرایش: نگاه "پدر خواندگی فکری روحی و اعتقادی".
۵- مردمان مدرن -یا مدعی نگاه‌های مدرن- در این موارد به روش‌های دیگری روی می آورند مانند فرمول‌ها و مکاتب و روش‌های روان‌شناختی و روان‌کاوی، روان‌پزشکی در موارد حادتر، رجوع به منابع رایج همچون کتاب و فیلم و تئاتر، کلاس‌ها و روش‌های شبه عرفانی و شبه روحی برآمده از مکاتب سنتی شرق و غرب، توصیه‌های متعارف به زندگی شاد و به خود رسیدن و حقوق خود را از دیگران و از جنس مقابل گرفتن و بسیاری از روش‌های دیگر . اشتراک این روش‌ها در "ادعای کامل و محکم" آنهاست و نیز گاهی در "نگاه از بالا و تحقیر روش‌های دیگر" و ادعای اینکه "مبتنی بر علم" است، یا بر شناخت‌های محکمی از نیروها و روان آدمی و نقاط و راه حل‌هائی بنا شده که "همه چیز را حل می‌کند".
۶- هیچ کدام از این نگاه‌ها و راه‌حل ها را نمی‌توان به صورت کامل تایید و یا تکذیب نمود. وجود و روان و جان آدمی بسیار پیچیده‌تر و عمیق‌تر از تمام این ادعاهاست و هیچ انسان و مکتب و نگاهی که "در ذهن انسانهای این نشئه جای می‌گیرد" حق پدر خواندگی بر هیچ انسان دیگر را ندارد، اگرچه اکثریت قریب به اتفاق ما بخشی از وجودمان میل به پدرخواندگی و تسلط فکری بر دیگران دارد. اولین و متداول‌ترین معیار -نه معیار انحصاری و نه معیار همیشگی- اثر گذاری آن نگاه و روش و راه آن حل است. در اکثر موارد اگر فکر و اندیشه‌ای برای ما مفید است، نباید آن را از دست داد و همین برای انسان کافی است. همانطور که گفته شد این معیار همیشگی نیست و گاه باعث فریب و انحراف انسان می‌شود، اما به عنوان معیار ابتدائی برای آزمودن مناسب است.
۷- و اما کار اصلی زمانی شروع می‌شود که نگاه‌ها و راه‌حل‌های متعارف دردی از انسان دوا نمی‌کند؛ آن زمان که روح و روان انسان با این "طبیبان مدعی" به نتیجه‌ای نمی‌رسد و "تشنه و رنجور" به دنبال "دوائی از خزانه‌ای دیگر" است. در چنین شرایطی انسان متوجه می‌شود که مبدأ مشکلات در جای دیگری است و از نقطه‌ای دیگر مشکل آغاز شده و بدون تغییرات در مسیر خود نمی‌تواند از این گردنه به سلامت عبور کند. اما این نقطه کجاست و مسیر کدام است؟
۸- برخلاف انتظار، باید اولین احتمال را از مسائل سطحی‌تر آغاز کرد. سوال اصلی در اینجا این است که آیا مشکل انسان در واقع این چنین پیچیده و سخت است و یا اینکه توهم انسان و سطحی‌نگری او باعث شده که "مشکل عادی و راحت" تبدیل به یک معضل غیر قابل حل شود. در بسیاری از موارد جواب مثبت است و مشکل سطحی‌تر از آن چیزی است که خود انسان فکر می‌کند و فرد در ارزیابی مشکل خود دچار اشتباه فاحش شده است. جوانی که فکر می‌کند همچون مجنون گرفتار عشقی سنگین شده، فردی که در ارتباط با محیط اطرافش می‌پندارد که همه با او درگیر هستند، انسانی که مشکلات احساسی او را زمین‌گیر کرده و بسیاری دیگر که مسئله با تعقل و تفکر صحیح و تعادل در رفتار و پندار حل می‌شود، در حالی که آنها خود را درگیر معضلات سخت می‌پندارند.
۹- گاهی مشکل فرد در این سطح نیست اما "خصلت‌های نادرست فرد" او را درگیر مشکلات درونی و بیرونی می‌کند. در این موارد اگرچه مشکل تاحدی عمیق است اما راه حل آن به ریشه‌های مشخصی در فرد باز می‌گردد. متاسفانه چنین مواردی در جامعه ما اندک نیستند و درصد بالایی از مشکلات افراد جامعه به این خصلت‌ها و شخصیت انسان‌ها باز مرتبط است. ضعف فکری، عقده‌های فروخورده، خودبینی‌های مفرط، بدبینی‌های سیاسی، اجتماعی و جنسیتی، خودبزرگ‌بینی و خودکم‌بینی، آلودگی‌های اخلاقی و اختلالات رائج نسل‌های نوگرا و یا محافظه‌کار از ریشه‌های رائج این مشکلات هستند.
۱۰- علاوه بر همه اینها بخش عمده‌ای از مشکلات نسل جوان و حتی پابه‌سن‌گذاشته کشور ما مشکلاتی با ریشه‌های غریزی هستند. عجیب اینکه این مشکلات در میان متاهلین کمتر از افراد مجرد نیست! تمام اینها نشان‌دهنده این است که مشکلات فراوان ناشی از عدم ارضای غرائز قبل از هرچیز به "عدم برخورد عقلانی" باز می‌گردد. در جلسات ۲۸ و ۲۹ توضیح داده شد که درصد اندکی از افراد دچار مشکلات استثنائی هستند که آنان را وارد رنج‌های ناخواسته و خارج از اختیار و یا حتی مقدس می‌کند. اما اکثر مشکلات غریزی "نه مقدس است و نه خارج از اختیار" بلکه راه حل‌های عقلانی روشن و واضحی دارند و متاسفانه جریان‌های فکری در جامعه ما نیز در برافروختن شعله‌های غیر معقول در این باره نقش بسزائی دارند. در اکثر موارد جریانات محافظه کار و نوگرای فکری با تبلیغ "راه‌های انحرافی و باورهای نادرست" مشکل را حادتر می‌کنند.
۱۱- نتیجه موارد ۸ و ۹ و ۱۰ این است که اکثر مشکلات غریزی با "راه حل‌های بسیط عقلانی" (فراتر از آموزه‌های پیچیده مدعیان علم و دین) به نتیجه می‌رسد. همانطور که اکثر مشکلات عاطفی "ریشه‌های قابل حل روان‌شناختی" دارند و بیشتر مشکلات ارتباطی ما با "تغییرهای خصلتی" برطرف می‌شوند.
۱۲- با وجود تمام اینها و پس از گذر از این مراحل؛ طوفان‌های عمیق و بنیان‌براندازی شروع می‌شود که به درستی می‌توان آنها را "سیاهچالههای وجودی" نامید. محاسبه و بررسی درستِ مراحلی که قبل از این توضیح داده شد، شرط ورود به این مرحله است. در واقع تا موارد قبلی شناخته و جدا نشوند، نمی‌توان اطمینانی از درستی تشخیص در این مورد داشت. بیشترین سختی در جدا کردن مراحل قبل از این است و در جدا کردن آنچه که طوفان وجودی عمیقی محسوب نمی‌شود.
۱۳- اما پس از اطمینان از "برخاستن طوفان درونی" در انسان و به هم خوردن فضای متعارف و همیشگی او؛ آنگاه "اولین و مهم‌ترین و ثمربخش‌ترین گام انسان" عبارت است از "حرکت مستقیم و روبرو شدن با آن!" هرچه که انسان از این وضعیت فرار کند و یا آن را دور بزند و یا آن را کم اهمیت تلقی کند و یا به مقابله عکس العملی با آن بپردازد، مشکل حادتر و اساسی‌تر جلوه می‌کند. مشاهده درست و کامل این طوفان، به رسمیت شناختن آن و قرار گرفتن در "نقطه وحشت انگیز" آن گام اول است.
۱۴- رو در روئی با سیاهچاله‌ها آداب و اصول خاص خود را دارد: تمرکز بر حالت درونی، توجه کامل به خود و حالات آن، ترک تبعیت از دیگران و گرفتار نبودن در تقلیدهای اجتماعی، فرار از روش‌های رائج و پناه بردن به درک و اندیشه خود، اقتدار در باقی ماندن بر این نقطه حساس و سخت، تداوم و پیگیری آنچه که از درون بر می‌خیزد و به صورت کلی "نگاه کامل و تمام عیار به خویشتن" و تحمل مشکلات آن، شرط این "رویاروئی" است.
۱۵- در اکثر موارد اگر این رویاروئی با امر ناخوشایند درونی به صورت کامل و با تمرکز و استمرار صورت گیرد، ظرفیت روحی انسان بر آن غلبه کرده و خواهد توانست -پس از رنجی که گاه فراوان و گاه اندک است- مدیریت آن را به دست گیرد و اندکی بعد تمام این طوفان چون "امر خوشایند در زندگی" تبدیل به سکوئی برای تعالی وجودی و اقتدار شخصیتی می‌شود.
۱۶- برخلاف طوفان‌های بیرونی، در مقابل "سیاهچاله‌هایی که از درون بر می‌خیزد" هرگز فرارکردن و نادیده گرفتن راه درستی نیست. با این حال همیشه احتمال شکست و زمین خوردن نیز وجود دارد. در هر شرایطی امکان دارد در مقابل طوفانی عظیم که درون انسان را به هم ریخته، ما قدرت مقاومت را از دست بدهیم. شکست در مقابل این طوفان عامل هراتفاق ناخوشایندی می‌تواند باشد و راهی برای جلوگیری از آن وجود ندارد. چه بسا زندگی‌هایی که از هم می‌پاشد و شرایط سختی که برای فرد ایجاد می‌شود، اما در نهایت این انسان است که می‌تواند پس از تمام شکست‌ها دوباره برپا شود و کنترل زندگی خود را در دست گیرد. هرچه که این شکست سنگین‌تر باشد، فرد در "برپائی پس از شکست" مقتدرتر و متعالی‌تر و عمیق‌تر خواهد بود.
۱۷- هیچ "طوفان عمیق وجودی" بدون "انتخاب و اراده انسان" صورت نمی‌گیرد. اما انتخاب تنها در این گزینش‌های سطحی و ظاهری نیست. اکثر انتخاب‌های انسان در بنیاد وجود انسان و به صورت بسیار عمیق‌تر و بنیادی‌تر انجام می‌شود و انسان در "های وهوی زندگی روزمره" از انتخاب‌های خود غافل شده و خود را در جبر و تقدیر می‌پندارد. "جبر بیرونی این جهان" در جای خود درست است، اما "درون انسان و وجود او و تحولات آن" تماما از انتخاب‌های او بر می‌خیزد، اگرچه زندگی روزمره و اشتغالات آن باعث فراموشی این انتخاب‌ها گردد. "نظریه‌های جدید فیزیکی و نگاه برآمده از آن" بسیاری از موانع فکری این نگاه را برطرف کرده‌اند. (علاقمندان می‌توانند به مباحث "معرفت انتخاب" مراجعه نمایند).
۱۸- عده اندکی از افراد در "دریای طوفانی وجود" گرفتار می‌شوند و رنج مقدسی بر آنان تحمیل می‌شود که برای مدتها هر آرامش و شادی و راحتی بر آنان حرام می شود. افراد خاصی که چنین جایگاهی پیدا می‌کنند در گردباد وجود خود چون "خسی بی سرو پا" به "دل دریای نامتناهی وجود" کشیده می‌شوند و به تعالی و درک و معرفت‌هایی دست می‌یابند که آنان را به "سرچشمه خورشید خویشتن" رهنمون می‌سازد. اینان اندک و کمیاب هستند...
