در کارگاه‌های گذشته کاوش‌هایی در مورد نگاه ما به مفاهیم و گزاره‌ها و عینیت‌های دینی انجام دادیم. اکنون در این جلسه کارگاهی به جمع‌بندی و بررسی بیشتر آنها می‌پردازیم.

لازم است دوستان سوالات و مطالب خود را قبل از جلسه در گروه بگذارند.

* نمونه هایی از سوالات دوستان:

- مواردی که در خصوص مطالب مطرح شده در چند جلسه اخیر رساله تا اینجا به ذهنم رسیده :

۱) به نظرم یک پرش رخ داده در جلسات و کمی هم بی‌نظمی؛ اینکه ما چطور باید با یک متن (متن به معنای عام و نه لزوما متن مکتوب) روبرو بشیم و از نظر عقلی این مواجهه به چه نحوی باید باشه، موضوع مهمی بود که شخصا متوجه نشدم در ادامه چطور وارد مفهوم بی‌نهایت شدیم؟

۲) آقای قدوسی تاکید دارن که هر مکتب و آئینی که مدعی اصلاح و تکامل انسان است، لاجرم انسان‌محور هم خواهد بود؛ حتی اگر قرار است انسان قربانی بشود باز هم محور انسان است؛ "انسان‌محوری" لااقل در ذهن یک بار مثبت به همراه خودش داره؛ انسان محوری در ذهن من همون تکریم انسان معنی میده؛ بنابراین من درک نمیتونم مسلکی که هدفش قربانی کردن انسان است چطور میتونه انسان‌محور باشه؟ با این استدلال میتونیم بگیم یک شکارچی هم طبیعت‌محوره! در حالی که شکار ضد طبیعته؛ یک قصاب که دامی‌رو میکُشه هم دام‌محوره! در حالی‌که اینطور نیست بلکه دام اینجا صرفا موضوع کار یک قصاب قرار گرفته جهت قربانی شدن. حتی در ادیان توحیدی و در راس همه اسلام، ما برداشت‌های ضد انسان داریم؛ البته در مقام ادعا همه مدعی انسان‌محوری و تکریم انسان هستند اما در عمل حتی آیه قرآن‌ به نحوی ترجمه میشه که انسان از حمار هم پست‌تر میشه و با این توجیه که انسان از انسانیت خودش ساقط شده، راه برای هر ناروایی بر علیه انسان هموار میشه؛ کدام انسان‌محوری؟

برای نمونه نگاه کنید به آیه ۱۷۹ سوره اعراف: أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ. اخیرا مطلبی‌رو از یک برادر عزیزی مطالعه کردم در خصوص ترجمه‌ این آیه و برداشت‌های به نظرم منحطی که از این آیه شده. متوجه هستم که ما در رساله قرار نیس اسیر حرفهای احتمالا سطحی و برداشت‌های احتمالا اشتباه دیگران بشیم (از فلان استاد عالی حوزه تا بهمان استاد دانشگاه) ؛ اما خواستم تناقضی که پیرو صحبت آقای قدوسی در خصوص انسان‌محوری در ذهن من شکل گرفته بهتر نمایان بشه.

پس فرق است بین اینکه انسان در یک مسلک و آئین، صرفا موضوع باشه یا واقعا محور قرار بگیره. در نهایت اگر من اشتباه برداشت کردم و در حال حرکت به سمت تُرکستان هستم لطفا اصلاح بفرمایید. تنها نکته‌ای که به ذهنم میرسه اینه که ما قائل به دو نوع انسان‌محوری باشیم : مثبت و منفی.

۳) زیاد صحبت شده از اهمیت خودشناسی به مقدمه ضروریِ خداشناسی و در جلسات اخیر رساله هم اشاره شد؛ مسئله شخص من اینه که چطور به این خودشناسی برسیم؟ مخاطبه و مراقبه و پیمایش وجودی (ابزارهایی برای خودشناسی) برای من هنوز گنگ و نامفهمومه. ما دقیقا باید چه کارهایی انجام بدیم برای غور در درون؟ ماه رمضان امسال چند جلسه در برنامه مخاطبه با قرآن شرکت کردم؛ احساسم این بود که خودم‌رو سرِ کار گذاشتم؛ حداکثر این بود که دارم در یک محیط آرام به کلام خدا گوش میدم و یک معنویتی هم احساس میکنم که البته اون احساس هم مشخص نیس چقدرش واقعیه و چقدرش توهم! حتی سعی کردم در ایام ماه رمضان در حال رانندگی کمی قرآن گوش بدم و خودم‌رو در فضای قرآن قرار بدم؛ اما احساسم این بود که انگار دارم یک کار بیهوده انجام میدم

- مقدمات سوال؛

🔸 آقاى قدوسى در بزنگاههاى مهمى راهنماى خوبى برام بودن و شناخت اجمالى بهشون پيدا كردم اين مدت.
🔸 ايشون مى گن چيزى فراتر از اين ظواهرِ عبادى و مفاهيم دينى رايج لازمه كه جوابگوى شانيت انسانى من باشه.
🔸 عقل تاييد مى كنه و (مثلا در ارتباط با قرآن) ميگه بسه اين نوع ارتباطت با قرآن؛ تفسير خوندن ها و ظاهر ديدن ها و... براى درك واقعياتى فراتر از دسترس اين زندگى محدود دنيايى، پشت سر آقاى قدوسى حركت كن، با قرآن مخاطبه كن.
🔸 پس چراغش رو خاموش مى كنم و تعبد مى ورزم در محضر ايشون و تو اين مرحله بهشون اعتماد مى كنم.
🔸 اما وقتى در اين مسير جديد پيش ميرم، دريافت شفافى بديت نميارم. ادامه ميدم، از يجايى ميگم نكنه راه رو اشتباه دارم ميرم!

يه وقتايى حس و حال خوب هم بهم دست ميده اما شك دارم نكنه توهمه، نكنه اصالت نداره...
از يجايى مى ترسم و مى مونم كه ولش كنم يا ادامه بدم؟!

🔷 چطور به اطمينان برسم توى اين مسير مه آلود و جديد /// در مقام انكار زندانهاى قبلى، ابزار سنجش از كجا بيارم؟ دريافت قلبى؟! (دريافت قلبى هم، همونطور كه نوشتم براى منى كه ابتداى راهم، انگار تكيه گاه قوى نيست)

🔷 در مورد مثال مرحوم آقاى بهاءالدينى با چه خط كشى ميشه متوجه شد انسان والا و بزرگى بودن؟!


۱. اگه اهل بیت رو یک امر قدسی در نظر بگیریم، در طول زندگی‌مون و هیئت و مراسم‌های مذهبی، یه چیزایی شنیدیم، چندتا روایت هم خوندیم و زیارت هم رفتیم. اما اینا که تمام اهل بیت نیستن. وقتی قران و عترت با هم توصیه شده، و قران به صورت کامل در اختیار ماست، مواجهه با عترت چجوریه و چطوری کامل در اختیار ماست؟ وقتی سیزده‌تاشون شهید شدن و اخری هم غایبه. مواجهه و فهم اهل بیت چه شکلیه؟

۲. با توجه به بحث جلسه گذشته درباره تعبد و تعقل، چطور به تعبدمون اعتماد کنیم و مطمئن بشیم درگیر احساسات و خرافات نشدیم؟ و اینکه تعبد چه شکلیه دقیقا؟ مثلا جدیدا این عکس نوشته که از علامه دیدم یه چیزی گفت که خیلی سخت بود یا اصلا من بلد نیستم. اگه میشه درباره تعبد مبسوط صحبت کنید. میدونید چرا اصرار میکنم؟ چون الان سر بچرخونیم، این قدر همه چیز عقلیه و کل رسانه‌ها و فضای مجازی و علم و ادمهای اکادمیک دارن درباره عقل مارو اگاه میکنن. حالا این عقل هم باگ داره ولی باز انگار توش غرقیم. اما تعبد مهجور مونده و امثال من نه تنها تعبد بلد نیستیم، بلکه جلوی عقل ادمهای مدرن هم داریم سرزنش و متهم به عمل به خرافات میشیم. به نظرم بحث نماز و روزه هم اینقدر بولد شده و دارن علمی روش کار میکنن، به خاطر اینه که عرفان‌های شرقی میوه‌شونو اماده در احتیار هرکسی میذارن و اون ادم اروم میشه. مثلا من از افسردگی پناه بردم به یوگا و یه ماهه حالم بهتر شد.

اما سوال دیگه اینه که واقعا مسلمونی اینقدر سخته که به درجه ادمهای بزرگ مثل اقای بهجت باید برسیم که میوه‌شو بخوریم یا تو همین سطح واقعا ما میتونیم ازش بهره ببریم؟ برای همین میپرسم که تعبد چجوریه. احتمالا من بلد نیستم.

۳. وقتی خدایی رو نمیشناسیم، تسلیم کی شدیم دقیقا؟