۱- ابهامات، سوالها و تردیدهای فراوانی در مقام عمل برای انسان پیدا میشود که نیازمند راهنمای عملی برای آن است. وقتی به موضوعات پیچیده و پر مسالهای چون مساله زنان میرسیم، این نیاز شدیدتر است که در جلسات گذشته سوال و جوابهای بسیاری در اینباره مورد بررسی قرار گرفت. آنچه کاملاً روشن بود، اینکه اگرچه در شناخت و بررسی این مسائل کار فراوانی صورت گرفته و بسیاری از ابعاد و جوانب آن روشن شده، ولی هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به یک دستگاه فکری حداقلی برای بدست آوردن راهنمای عملی کامل هست. هنوز قدمهای جدی همه جانبهای در این راه برداشته نشده و آنچه در دیدگاههای گوناگون ارائه میشود کاملاً یک بعدی و ناقص بوده و در محیطهای متفاوت ناکارامد است.
۲- بدست آوردن یک بنیاد راهنمای عمل، بدون زیربنای بدیهی و قابل قبول برای همه دیدگاهها ممکن نیست. در تصادم اندیشههای متضاد و متناقض چگونه انسان میتواند به یک برداشت یقینی برای عمل برسد؟ در هنگام عمل این تردیدها و تناقضها جلوه بیشتر و شدیدتری پیدا میکند و چنان گرفتاری فکری و روحی برای انسان پیدا میشود که به هیچ صورتی قابل حل نیست. به همین دلیل، لازم است پایه و اساسی را در ابتدا برای خود برگزینیم که بدیهی و واضح باشد و جای هیچ اختلاف و تردیدی در آن نباشد تا بتوان بدون تردید و سرگردانی بر آن تکیه نمود.
۳- پایه و سنگ زیربنا در عین اینکه بدیهی و مقبول همگان است اما هنگام بکار گیری آن، افراد مختلف دچار انواع اختلافات و داوریهای متفاوتی میشوند که میتواند درست یا غلط باشند. داوریها و برداشتهای نادرست میتواند به دلائل گوناگونی باشد که ما در این میان باید بتوانیم از طریق داوری و «برداشتهای عقلانی شخصی»، راهکار عملی خود را پیدا کنیم.
۴- دلیل ما برای رجوع به پایه بدیهی و فراگیر اندیشه و عمل این است که بتوانیم از این داوریها و تقلیدها و تاثیر و تاثرهای رایج که بر ذهن و روح ما چنبره زده، خود را خلاص کنیم. اگر چه دیگران نیز بر همین پایه، تفکر و عمل خود را بنا کردهاند و بنیانهای نظری و عملی درست و نادرست خود را بر همین اساس ساختهاند، اما ما نیازمند ساختمان فکری هستیم که خود بنا کنیم. هر چقدر این ساخت ضعیفتر و خامتر از بنیانهای رائج و ریشهدار باشد اما بدلیل بداهت و سادگی و تعقل شخصی میتواند چنان حلال مشکلات ما باشد که هیچ اندیشه آزمودهای از اندیشههای رائج این توان را ندارد. فراموش نشود زمانی به این تعقل شخصی و بداهت دریافتی روی آوردهایم که از دستگاههای فکری رائج مایوس شدهایم وگرنه نیازی به این رجوع نبود.
۵- همانطور که بارها گفته شده، منظور از تعقل در اینجا، عقل جامع است که فراتر از عقل خشک منطقی است. عقل جامع مجموعهای از راههای گوناگون را پیش پای انسان میگذارد که چه بسا در مواردی حتی به تعطیل موقت عقل -اما به حکم عقل- میانجامد.
۶- اگر زیربنای ساختمان اندیشهای خود را «انسان» به بدیهیترین معنای آن بگیریم، آنگاه اولین قدم برداشته شده است. چنین گامی به تنهایی هیچ مشکلی از ما را حل نمیکند و همچون بدست آوردن «آجر» است که تا رسیدن به یک عمارت مسکونی راه درازی در پیش دارد اما این گام مهم میتواند راه و جهت آن را مشخص کند. چه بسا در مقام بنای این عمارت متوجه شویم که این پایه و سنگ زیربنا برای حل مسائل ما کافی نیست. حتی ممکن است در مقام عمل به این نتیجه برسیم که باید چیز دیگری را جایگزین آن نمود.
۷- روشن است که هدف، بدست آوردن یک دستگاه فکری برای خود است و هیچ «هدف عمومی و ترویجی و ارشادی» در اینجا منظور نیست. هدف «پیدا کردن راهکار عملی برای خویشتن» از طریق «تعقل متکی بر بداهت عقلی» است و نه هیچ چیز بیشتر.
۸- مرحله بعدی پیدا کردن و طراحی «سوالات و نیازهایی بنیادینی» است که این دستگاه فکری باید جواب آن را بر این اساس و بنیان دریابد و مرحلهای حساس و سرنوشتساز است. بدون دریافت و شناخت این نیازهای اساسی، راه برای تدوین دستگاه فکری که راهنمای عمل باشد باز نخواهد شد.
۹- جلسه آینده به ارائه این سوالات خواهد گذشت. دوستان موظف هستند که با در نظر گرفتن این زیربنا سوالات خود را طرح کنند. در واقع چهارچوب سوال این خواهد بود: «اگر این زیربنا بدیهی و مقبول و همگانی است ما چه نیاز و خلأ نظری و عملی در زندگی داریم و چگونه آن را درمان کنیم؟»