۱- مفهوم زیربنائی "انسان" همان اندازه که بدیهی و روشن و غیر قابل تردید است، می تواند برای بنای ساختمان زندگی باعث سرگردانی بشود. "انسان و انسانیت" چگونه می‌تواند سوالات بی‌انتهای زندگی را روشن کرده او را هدایت کند؟ بنابراین اولین مواجهه‌ای که با این امر پیدا می‌شود احساس بدیهی بودن به معنی "بی‌خاصیتی" و نتیجه نداشتن است. همه می‌دانیم که انسان هستیم اما تمام مشکلات بعد از این دانش به وجود می‌آید. مانند امر بدیهی است که هیچ مشکلی از ما را حل نمی‌کند.
۲- مساله دیگری که از این مواجهه حاصل می‌شود نگاه کمال‌گرایانه است. اگر زیربنای زندگی بر انسانیت استوار است پس سیر زندگی من باید به سوی انسانیت پیش برود و سعی کنم که ملاک‌ها و ارزش‌های انسانی را در زندگی و جان خود پیاده کنم و اینگونه می‌توانم مسائل و مشکلات خود را حل کنم. اما "انسان شدن" پروسه تمام عمر انسان بوده و مشروط بر موفقیت انسان است. انسان شدن خود مشروط به حل مشکلات زندگی است پس چگونه می‌توان معکوس آن عمل نمود؟ انسانی که در نهایت نقص و اشکال است چگونه می‌تواند با اتکا به عقل ناقص و ضعیف خود بنیان زندگی را بر انسانیت بریزد و زندگی خود را در مسیر تعقل پیش ببرد؟
۳- مشکل دیگر اینکه در جهانی با این همه مشخصات غیر انسانی چگونه می‌توان "انسان" بود؟ عموما افراد متوسط شکایت‌های فراوانی دارند از رفتارهای نادرست و اثرات نامطلوبی که برخورد انسانی آنها در دیگران ایجاد کرده است. آنها چنین می‌گویند که هر قدم ما به سوی انسانیت با آثار نامطلوبی در دیگران همراه است. دیگرانی که از این رفتار انسانی سود می‌برند و در مقابل رفتاری غیر‌انسانی در پیش می‌گیرند و این "انسانیت رفتاری "غیر از خراب و طلبکار کردن" دیگران اثری نداشته است.
۴- عده بیشتری از افراد، از "انسانیت و زیربنای انسانی" برای زندگی هیچ ثمره عملی نمی‌برند. آنچه که بیشتر از این واژه برای آنان به دست می‌آید یک نگاه نظری و تئوریک است. اما چگونه می‌توان از این مفهوم تئوریک برای زندگی عملی دستورالعملی به دست آورد؟ آنچه ضروری است ساختن زندگی عملی است. زمانی می‌توان این مفهوم را به عنوان سنگ زیربنا پذیرفت که بتواند سوالات و گره‌های زندگی واقعی را حل نموده و حلال مشکلات انسانی و دوای دردهای انسان باشد و بدون این آثار، یک مفهوم تئوریک هر اندازه که صحیح و منطقی باشد ارزشی در زندگی عملی نخواهد داشت.
۵- قبل از توضیح مواجهه صحیح با امر انسانی و اینکه هویت آن چیست به تعریف نفیی آن می‌پردازیم: زیربنای انسانی به چه معانی نیست و اگر این مفاهیم را به جای امر انسانی انتخاب کنیم دچار انحراف شده‌ایم؟ اول اینکه "انسانیت اخلاقی" غیر از "انسان" به معنی کامل و جامع آن است. "انسانیت اخلاقی" به معنی متداول ان بیشتر بر سجایای یک‌طرفه‌ای اطلاق می‌شود که تنها به ابعادی خاصی از انسان توجه دارد و کاملا یک بعدی و یک طرفه است. مانند "گذشت و بخشیدن و فداکاری کردن و به دیگران رسیدن". اما امر انسانی معنی جامع و شاملی است که تمام مشخصات و لوازم انسانی و تمام خصائص او را در برمی‌گیرد و مثلا همان قدر که از فداکاری صحبت می‌کند از لزوم رعایت مصالح و تنظیم این خصلت دم می‌زند.
۶- دوم اینکه بارها توضیح داده شده که "خود و خویشتن و انسان" به دو معنی می تواند مراد باشد به معنی "خود در مقابل غیر" و معنی دیگر به عنوان "خودی که منبع و منشا تمام حالات انسان است" و در مقابل غیر نیست. انسان به معنی خود و خویشتن به معنی دوم سنگ زیربنای تمام زندگی انسان است و نه به معنی اول. در این صورت خود و غیر دو معنی مقابل هم نیستند و اگر انسان چنین مفهومی از انسان را توجه کند دیگر نباید در دوراهی "خود یا غیر" قرار گیرد. مفهوم بنیادین "انسان" در اینجا به معنی انسانیتی است که در من و دیگری به یک اندازه موجود است و هرچه که به خود توجه داشته باشم خصائص و کمالات بیشتری بروز می‌کند و تشعشع و بازتاب این انسانیت در زندگی فردی و اجتماعی کامل‌تر و قوی‌تر است و بالعکس اگر بنای خدمت به دیگری و زندگی اجتماعی درست و موفقی دارم ضرورتا باید خویشتن قوی و قدرتمندی را احیا کنم. (برای بحث نظری آن رجوع کنید به حکمت نامتناهی نشست دوم)
۷- سوم: "رضایت، آرامش، شادی و احساس فرح و لذت از زندگی" قواعد خاص خود را دارد که گاه با امر انسانی منطبق است و زمانی نیست. احساس رضایت انسان از مجموعه عوامل متعدد و متناقض و متفاوتی سرچشمه می‌گیرد که رجوع به امر انسانی لزوما به دنبال آن نیست. چه بسا احیای امر انسانی رضایت و شادی رسوب کرده در جان آدمی را برهم می‌زند و یا عدم رضایت مستمری که در فرد هست را شدیدتر کند. مخصوصا احساس رضایت از مجموعه‌ای از عوامل روانی و اجتماعی سرچشمه می‌گیرد. به عنوان مثال احساس عدم رضایت و شکایت از زندگی و اوضاع در نسل‌های امروز جامعه ایرانی تقریبا فراگیر و بسیار حاد است و بدون تغییر عوامل اجتماعی و بهره بردن از روان‌شناسی اجتماعی نمی‌توان نارضایتی تقریبا فراگیر را تغییر داد و این منشا بسیاری از عدم رضایت‌های فردی است. علاوه بر آنکه رجوع به امر انسانی و مواجهه با ان در خیلی از موارد رنج و سختی و عدم رضایت شدیدتری در ابتدای امر به انسان تحمیل می‌کند. به عبارت دیگر راه رویارویی با امر انسانی از "بستر آرامش و خوشی و رضایت" نمی‌گذرد. این نگاه درست عکس آموزش‌های رایج "انسان‌گرائی‌های متداول و بازاری" می‌باشد که مدعی رساندن سریع مشتریان خود به "آرامش و دوست داشتن خویشتن و حل مشکلات زندگی روزمره" است.
۸- چهارم: اگر رویاروئی با امر انسانی و بنا کردن زندگی بر این اساس بتواند معجزه‌ای کند، بدون تردید معجزه آن خارج از چهارچوب قواعد و سنت‌های این جهان طبیعی نیست. انسان در سلسله انتخاب‌های خود در این جهان گوئی زندگی پیچیده خود را انتخاب کرده و می‌کند. بسیاری از این انتخاب‌ها عمیق و اساسی است و به راحتی مورد توجه فرد قرار نمی‌گیرد و حتی به شدت آن را انکار می‌کند. در مجموع این انتخاب‌ها، گوئی فرد "زمین بازی خود" را در این جهان انتخاب کرده و با تمام قوا در حال بازی در آن است. با برنامه رجوع به امر انسانی نمی‌تواند قواعد این زمین را تغییر دهد بلکه می‌تواند درست‌تر و کامل‌تر و با شناخت بیشتر بازی کند. تغییر زمین بازی اگرچه ممکن است و مخصوصا با رجوع به امر انسانی بیشتر ممکن خواهد بود اما عموما نیازمند به "رجوع کامل‌تر" و "اراده معطوف به تغییر بنیادین" است که اکثر افراد حاضر به آن نیستند.
۹- پنجم: موفقیت به معنی متداول و بازاری آن موضوع امر انسانی نیست. موفقیت متداول به معنی طی کردن مدارج رشد و منزلت اجتماعی و بالا رفتن از نردبانی که جامعه و عرف اجتماعی، آموزشی و اداری جعل کرده و این هرگز نمی‌تواند مورد نظر امر انسانی باشد. بر عکس مواجهه با امر انسانی این مدارج را بی‌اعتبار کرده و بر باد می‌دهد! تفاوتی بین منزلت‌های سنتی و مدرن، دینی و غیر دینی، حوزوی و دانشگاهی، معنوی و مادی و هر ترتیب دیگر مورد قبول جامعه نیست. تمام اینها در زندگی انسانی رنگ می‌بازد و تنها آن چیزی می‌ماند که برامده از ذات انسانی است و جهانی مورد قبول واقع می‌شود که تناسب بیشتری با حقیقت فرد و انسانیت احیا شده آن دارد.
۱۰- چهارچوبی که انسان برای اولین مراحل مواجهه با امر انسانی باید برگزیند چیست؟ به عبارت دیگر بنیاد امر انسانی چگونه است و بر چه اساسی باید استوار باشد؟ حداقل چند رکن اساسی برای زندگی باید مورد توجه قرار بگیرد. در ذیل به چند مورد از مهمترین آنها اشاره می‌شود. اگرچه اینها خود به صورت کلیشه‌هایی بیان می‌شود اما لازم است که فرد با رد شدن از این کلیشه‌ها بتواند نگاه و مواجهه خود به امر انسانی را اصلاح نموده و بینش شخصی بنیادین خود را بسازد.
۱۱- اول؛ همان طور که در بند ۹ اشاره شد نه تنها " موفقیت به معنی متداول و بازاری آن موضوع امر انسانی نیست" بلکه مبدا و منتهای هر نوع "موفقیت، برتری، هدف‌های اخلاقی و عرفانی و هر فضیلت و ارزش زندگی" در این نگاه، خود انسان و ارزش ذاتی اوست و نه هیچ چیز بیرونی. این ارزش ذاتی درون انسان به صورت ذاتی موجود است و چیزی هم از بیرون اضافه نمی‌شود بلکه آنچه که صورت می‌گیرد عبارت است از "کشف همان که وجود داشت" و تمامی هدف و کمال و فضیلت، رسیدن به این دانائی است. در مقابل، تمام نقص‌ها و رذائل انسان ناشی از غفلت از این فضیلت ذاتی است و اگر برای انسان فضیلت و رذیلت بیرونی گفته می.شود، بازتاب همین درون است که در جهان بیرونی مجسم می‌شود.
۱۲- دوم؛ آنچه گفته شد به معنی عمل نکردن، به دنبال تغییر نبودن، عدم اقدام و بی‌توجهی به تغییرات درونی و بیرونی نیست. انسان -در این نگاه- بیشتر از هر نگاه دیگر به دنبال تغییرات درونی و انجام مسئولیت‌های بیرونی است و رسالت بیشتری بر دوش خود احساس می‌کند.
۱۳- سوم؛ تغییرات درونی انسان بیش از هر چیز دیگر از طریق رهائی صورت می‌گیرد. رهائی انسان با توجه به این اصل است که تمام شرافت و فضیلت و برتری در ذات انسان بالفعل موجود است و این اسارت انسان است که او را از اصل وجود خود دور انداخته، بنابراین رها کردن او بالاترین و نزدیک‌ترین مسیر است. رهائی از طریق بالا بردن ظرفیت انسانی و نیز از طریق برداشتن موانع معرفتی صورت می‌گیرد. (برای بحث نظری آن رجوع کنید به نشست های متوالی به عنوان رهائی در حکمت نامتناهی)
۱۴- چهارم؛ در راستای مطلب بند ۶ باید دانست که بیرون و درون انسان همزاد هم هستند و هرگز نمی‌توان به بهانه یکی دیگری را کنار گذاشت. هر حرکت درونی تغییراتی در نگاه و عمل بیرونی را در بر خواهد داشت و بالعکس. تغییرات و هدف‌های بیرونی با درک درست جهان و ایمان به خویشتن حاصل می‌شود. توانایی‌های انسان، ذاتی اوست اما در چهارچوب جهان حقیقی و انتخاب‌های انسان. انسان همراه با تحول درونی می‌تواند جهان بیرونی را تغییر دهد اما باید ابتدا چهارچوب‌های تغییر را بشناسد و انتخاب‌های خود را توجه کند. همه اینها قابل تغییر هستند و انسان دارای این توانایی است مشروط به "طی کردن مسیر" و "اراده معطوف به تغییر".
۱۵- پنجم؛ اساسی‌ترین و عمیق‌ترین تحولات انسان ازطریق "تفکر وجودی" صورت می‌گیرد. کسی که این راه را بشناسد و ان را تمرین کند به بسیاری از اهداف خود زودتر و کامل‌تر دست می‌یابد. تفکر وجودی یعنی "توجه انسان به حقایق بدیهی و روشنی که غفلت نموده و انتخاب وجودی این حقایق". هر تحول و میل به هدف جدید در انسان به معنی انتخاب حقیقت و عینیتی است که مبدا و اساس این تحول و توجیه‌کننده این هدف است. وقتی که انسان تصمیم می‌گیرد که گرفتاری‌های روزمره و یا رذائلی که گرفتار آن شده است را کنار بزند و به جای آن زندگی زندگی بهتری را برگزیند، در واقع رجوع به حقیقتی جدید نموده که از ابتدا بدیهی و روشن اما مغفول بوده است. "تفکر وجودی" نزدیک‌ترین مسیر برای احیای این حقیقت در زندگی و درون انسان است: "توجه به این حقیقت" و "تمرکز در آن" و "توقف در این تمرکز" و "انتخاب این حقیقت با وجود خود". قبل از طی کردن این مسیر و تمرین آن، برای انسان باورکردنی نیست که چه اندازه این مسیر نزدیک است و برای تغییرات و تحولات چه اندازه راهش را دور نموده است.
۱۶- روشن است که اساس تحولات انسان در بنیان معرفتی او صورت می‌گیرد. مخصوصا آنچه که از طریق تفکر وجودی انجام می‌شود بیشتر مشمول این حکم است. اما مقدمات غیرمعرفتی فراوانی وجود دارد که این تغییر در معرفت و باور را ممکن می‌سازد. اینکه انسان بتواند به نقطه‌ای توجه نموده و تمرکز خود را ادامه دهد تا به یک انتخاب جدید منتهی شود بستگی به عوامل متعدد و نوع زندگی و خیلی از شرایط دیگر دارد.
۱۷- آنچه ذکر شد می‌تواند شالوده نگاه انسان به خویشتن و جهان باشد. برای زندگی انسان و تغییرات در آن اگرچه این شالوده لازم است اما به هیچ وجه کافی نیست. فرد باید با استفاده از این نگاه کلان بتواند "بنیاد معرفتی شخصی" خود را تکمیل کرده، "انتخاب‌های خود" را بشناسد و "مسیر خود" را تعیین نماید. بعد از همه این موارد آنچه که تعیین‌کننده است "میزان عمل و اقدام" او در این "مسیر کشف و جعل شده" است.
