۱- باید زندگی روزمره و عینی خود را بر اساس برنامهای تنظیم نمود. اگرچه در بسیاری از موارد برنامهریزی کار سخت و غیرممکن است اما در این موارد هم میتوان همان اندازه که مقدور است به سوی برنامه حرکت کرد. چه بسا در مواردی بیبرنامه بودن خود برنامهای درست و کامل باشد و یا اینکه فرد در شرایطی قرار بگیرد که رها کردن هر برنامه خود بهترین راه حل مشکلات او باشد. تمام این حالات ممکن است اما برای درک این شرایط ابتدا باید اصول و معیارهای برنامه صحیح را دانست و آنگاه به تناسب وضعیت موجود تصمیم گرفت که بهترین مسیر برای هر فرد کدام است.
۲- در جلسات گذشته توضیح داده شد که عوامل بسیاری وجود دارند که انسان را از یک زندگی طبیعی خارج میکند همچون آسیبها و خلل منتظم تفکر شخصی، هدفهای خاص، قلههای بلندی که فرد انتخاب میکند و خیلی از حالات و ملکات دیگر. این عوامل ممکن است منفی یا مثبت، اختیاری یا تحمیلی، قابلتغییر یا غیرقابلتغییر یا هر نوع دیگر باشد. اما و قتی که وجود دارند باید مورد توجه قرار گیرند و اولین و اساسیترین اصل راهنمای عمل، توجه به این موارد در برنامهریزی زندگی عملی است.
۳- بستر اصلی برنامهریزی، تصوری است که انسان از خودش دارد. منظور، تصوری ساده و بسیط و عادی است. اینکه کیست و چگونه زندگی میکند و ابعاد شخصیتی و مختصات روحی. در این تصور نباید دچار وسواس و پیچیدگی و احساس ندانستن و نفهمیدن کرد. همان تصور ابتدایی و روشنی که فرد از خود دارد برای این بستر کافی است و هر فرد قطعا چنین تصوری از خود دارد و نیازی به بیشتر از این نیست. همچنین باید به شرایط خاص خود و فضای زندگی توجه نمود و از مقایسه خود با دیگران و تبعیت از الگوهای القایی خودداری کرد. در رسیدن به این تصور نباید هیچ سختی و مشکلی برای فرد ایجاد شود چرا که تصور ابتدایی انسان از خودش برای این بستر کافی است.
۴- در شناسایی هویت و حالات و ملکات و نیازهای انسان باید مراتب مختلف وجود انسانی و دنیاهایی که انسان در آن زندگی میکند را توجه کرد. هیج انسانی در یک جهان و مرتبه محدود نیست و اگرچه مشغولیت زندگی روزمره ممکن است باعث فراموشی این حقیقت بنیادین شود اما با وجود این نیز اکثر انسان ها نمیتوانند به برد کوتاه وجودی و جهان آن اکتفا نمایند. در این رابطه لازم دوستان نشست ۴۱ حکمت نامتناهی (جهان های تو در تو) را با تامل مطالعه نموده یا صوت آن را گوش دهند.
۵- با هر تصوری که انسان از خودش داشته باشد، در نهایت محور زندگی درست، خود انسان است. باید زندگی روزمره به گونهای با "تعقل و تعادل" عجین باشد که بیگانگی و فراموشی از خود ایجاد نشود. "خویشتن و بازگشت به آن" محور زندگی انسانی و نیز، هدف و مسیر آن است و از طریق آن میتوان به بالاترین قلههای ممکن انسانیت و دیانت و معنویت صعود نمود و بنیان تمام داناییها و تواناییهای انسان است و هیچ ارزش و فضیلتی جدای از آن نیست.
۶- کمترین حد توجه به خویشتن و حداقل ضروری آن، فراموش نکردن خویشتن و افتادن در چاله "از خود بیگانگی" است. وقتی که انسان این حداقل را دارا باشد میتواند به موازات زندگی عادی خود پیوسته رجوع به خویشتن داشته، مسائل آن را بررسی کرده و "تصمیمات معقول و درست" برای خود و زندگی اش اتخاذ نموده و آن را با نظم و استمرار انجام دهد.
۷- تکیه بر "معقول و درست بودن تصمیمات" به این دلیل است که در بسیاری از موارد دلیل مشکلات، نادرستی و نامعقول بودن تصمیماتی است که برای زندگی و مسیر خود میگیریم. تقلید و مقایسه خود با دیگران، رویاهای شیرین، تخیلات مثبت و منفی، ناراحتیهای ناشی از زندگی خاص، مربیان بیتجربه و پیشفرضهای نادرست رایج، در اکثر موارد باعث القائات و تصمیمات نادرست در زندگی میشود. فضای جامعه ما در شرایط کنونی، بیشترین عامل انحراف رفتن زندگی و انگیزه و توان نسلهای مختلف را در بر دارد و هیچ زمانی مانند اکنون، در معرض این آسیب.ها نبودهایم. در شرایط کنونی کمتر انسان متوسطی را میتوان یافت که به دلیل القائات و باورهای نادرست و آموزشهای انحرافی، دچار آسیبهای جدی در زندگی خود نشده باشد.
۸- در اکثر موارد –نه تمام آنها- بهترین علامت برای درست بودن برنامههای روزمره و تعادل فکری انسان، "موفقیت در مقام عمل" است. شکستها و ناکامیهای فراوانی برای انسان امروزی و هر زمان دیگر وجود دارد و عوامل و دلایل آن بیشمار است. اما برنامه صحیح باید طراحی شده برای قدمهایی باشد که ممکن است و قابل رسیدن و نباید به سوی اهداف و مسیرهایی برود که پیوسته با شکست و ناکامی روبرو میباشد. اکثر موارد در امور مادی و معنوی و هر امر دیگر، میتوانیم قدمهایی را در برنامه بگنجانیم که برای ما مقدور است و اگر درست طراحی کنیم به نتیجه میرسد. بنابراین گامهای طراحی شده میتواند کوتاه و عینی و پیدرپی باشد. میتوان گامهای کوتاه و عینی را با اهداف بلند و کمالات ذوقی جمع نمود و در عین توجه به قلههای بلند انسانیت و مسیرهای طولانی و فضاهای روحانی و رویایی، مسیر زندگی را بر مراحل روشن و واضح و قابلدسترس استوار کرد و در عین توجه به قلههای بلند وطوفانی، هر مرحله از زندگی روزانه را بر هدفی نزدیک و قابل دسترس و یقینی قرار داد.
۹- نظم و استمرار برنامهها اگرچه مهم و حیاتی است اما این دو مقوله -همچون دیگر مقولههای حیاتی- به تناسب وضعیت فرد، حالات روحی، فضای زندگی، نیازهای شخصیتی و خیلی از مسائل دیگر باید درنظر گرفته شود و مقایسه و تبعیت و دیگر کلیشهها نه تنها اعتباری ندارد بلکه خطرناک و عامل بسیاری از شکستها میباشد. هرگز هیچ کلیشه تقلیدی و مقایسهای در این امور معتبر نیست و چه بسا قالب و برنامهای که برای فردی ارزشمند و مفید است برای دیگری کاملا نتیجه متضاد به بار آورد و چه بسا این دو فرد دو خواهر در یک خانواده باشند! به همان دلایلی که در بند ۸ توضیح داده شد علامت درست بودن نظم و استمرار برای یک فرد، موفقیت در آن است. فردی که تصمیم و همت خود را برای برنامهای جزم کرده، اگر شکل نظم و قالب استمرار را درست و متناسب با زندگی و هویت خود طراحی کرده باشد به صورت معمولی باید با موفیت همراه باشد. درموارد اندکی میتوان عوامل غیر قابلپیشبینی را مقصر دانست اما در اکثر موارد طراحی نادرست و مقایسهای و کلیشههای تقلیدی عامل شکست انسان است.
۱۰- هر برنامه برای مقطعی از زندگی انسان است و در این مقطع "بایدها و نبایدهایی" برای انسان وجود دارد که باید برنامه جوابگوی آنها باشد. "نبایدها" از رژیم غذایی میتواند باشد تا دستورات دینی و هرچیزی که به تناسب وضعیت فرد در آن مقطع ضروری است. "بایدها" از فعالیتهای ضروری و تغذیه گرفته تا مناسک و عبادیاتی که برای آن مقطع ضروری تشخیص داده میشود و اهداف یک مبارز سیاسی و فعال اجتماعی و پروژههای فکری و رسالتهای دیگر متناسب با فرد. برنامه باید طوری در این موارد روشن و شفاف باشد که بتواند مرز روشن و واضحی در این موارد ترسیم کرده تا قابل مراقبه و مواظبت باشد. قاعده ای که در بند ۸ توضیح داده شد در مورد"بایدها" و "نبایدها" هم صدق میکند.
۱۱- کمترین اندازه رعایت محوریت خویشتن و بیگانه نشدن با آن این است که انسان در گردونه زندگی روزمره، خویش را فراموش نکند و بتواند مراقبه و محاسبه خود را داشته باشد. در صورتی که امور به خوبی پیش برود میتوان انتظار داشت که جلوههایی از "جوشش درونی" در زندگی روزمره انسان پیدا شود. علامت این جوشش، "احساس مطبوع توسعه وجودی و فراتر رفتن از زندگی روزمره و تعالی وجودی" است. عموما چنین حالتی با آرامشهای برتر و یا هیجانات و انگیزهها و لحظههای اوج ذوقی یا تعالی معنوی همراه است. نمازهای روزانه -اگر با برنامه صحیحی انجام شود- میتواند محلی برای این جوشش باشد. همچنین "لحظههای هنری" و "خلاقیتهای معرفتی" و یا "ابتکارات و لطائف فکری" نمونههای دیگری از این "فراتر رفتن از زندگی روزمره" است.
۱۲- در بند ۴ توضیح داده شد که نیازهای انسان فراتر از زندگی کوتاه و جهان آن است و عموم انسانها بدون حضور حداقلی در جهان بلند و برد وجودی آن امکان زندگی انسانی را ندارند. بیشترین ارتباط انسان و حضور در برد بلند وجودی و جهان آن از طریق همین "جوشش" صورت میگیرد. "جوشش وجودی و درونی" که در بند ۱۱ توضیح داده شد اولین بارقههای برد بلند است و با ادامه آن ارتباط و نیاز انسان برای زندگی انسانی تامین میشود. عموما بدون استفاده از "معارف نفیی و ترک و انکار" که ناشی از "برد متوسط" است، نمیتوان به این مرحله رسید. در بندهای ۱۴ و ۱۵ جلسه ۷۳ رساله نمونهایی از روشهای برد متوسط توضیح داده شده است.
۱۳- به موازات این قواعد و اصول میتوان بازگشت به منتظم معرفتی داشت و با استفاده از تجربیات به دست آمده به بازبینی آن پرداخت و چه بسا موارد بسیاری در این میان روشن شود مانند: آسیبها، خلل، ضعفها و اینکه آیا بنیان تفکر شخصی در حدی هست که بتوان بر آن اعتماد کرده و تا سقف زندگی انسانی با آن پیش رفت؟
۱۴- همچنین باید نگاهی به فاصله ظرفیتی خود نموده و آن را با نگاهی دوباره بررسی نمود زیرا در نهایت این فاصله معرفتی است که امکان صعود ما را به قلههای انسانی فراهم میکند. (برای توضیح بیشتر به نشست ۴۳ حکمت نامتناهی با عنوان "رهائی" مراجعه نمائید)
۱۵- آنچه که تا اینجا توضیح داده شد میتواند ما را به "حداقل زندگی متعادل انسانی" رهنمون سازد. هرچند که قبل از رسیدن به جوششهای درونی و تقویت آن هم حداقلی از زندگی برای انسان فراهم میشود، اگرچه صفت انسانی را نتوان به آن گفت. اما در ادامه این وضعیت و با تحکیم و تعمیق آن میتوان به مراتب بالاتری از بازگشت به خویشتن و احیای ذات انسانی رسید و این مسیر تا هرکجا که انسان همت کند پیش میرود.
۱۶- وقتی انسان حداقلی از این زندگی انسانی را فراهم کرد راه برای بالاتر رفتن و صعود فراهم میشود. زندگی انسانی مانند آماده کردن فرد برای کوهنوردی است. وقتی که فرد شرایط زندگی درست بر روی زمین را به خوبی ادا کرد آنگاه همچون کوهنوردی است که میتواند صعود نماید. بدون آمادگی به سوی قلهها رفتن خطرات زیادی در پیش دارد اما کمترین خسارت آن اتلاف وقت و نرسیدن به هدف است. همیشه ما در معرض این خطر قرار داریم که این آمادگی را اهمیت ندهیم و در ابتدای مسیر هم همه چز مطابق میل ما باشد اما پس از طی کردن مقداری از مسیر و گرفتار شدن، دیگر راه بازگشت برای ما مسدود شده باشد.
۱۷- پس از آماده شدن، علامت صعود به مراتب بالاتر انسانی رسیدن به تمرکزهای کاملتر و شدیدتر است. اگر تمرکز و توجه و خلوت برای آن در مراحل قبلی برای خالی کردن ذهن و اسودگی روان است در این مرتبه و بالاتر از آن راه ورود به دنیایی است که کاملا متفاوت از دنیاهای قبلی است.
۱۸- "تفکر وجودی" روشی است که در بسیاری از موارد می توان از آن نهایت استفاده را نمود و مختص این مرتبه نیست اگرچه بدون مقدمات و آمادگی ممکن است برای انسان مقدور نباشد. اما "تمرکز و توجه به نفس" (به معنی خاص آن) قبل از این مرتبه نمیتواند انجام شود و فقط "به معنی عام" آن ممکن است. توضیح این دو یعنی تفکر وجودی و "توجه به نفس" (به معنی خاص) در جلسات مجزا باید صورت بگیرد.