جلسات گفتگوی ما در رساله عملیه از جلسه ۶۶ تاکنون حول محور "چه باید کرد" شکل گرفته و سعی در ارائه راهکار عملی برای زندگی انسان مسئول و خردمند داشته است. اگرچه جلسات دیگر نیز به صورت کلی همین هدف را پیگیری نموده اما این جلسات به خصوص سعی در "مشخص نمودن نهائی راه عمل و زندگی عملی" داشته است. در طی این جلسات ابتدا به بنیان "انسان" پرداختیم که زیر بنای هر نوع تفکر و شخصت و هویت است. آنگاه بر این اساس چگونگی پیریزی "منتظم تفکر شخصی" و "آسیبشناسی" را بررسی نمودیم. سپس با تکیه بر این منتظم تفکر شخصیتی، میبایست تشخیص میدادیم که در چه نقطهای از سیر زندگانی و جهان خود هستیم تا از این طریق به جواب "چه باید کرد" نزدیک شویم. جلسه ۷۳ جمعبندی کلی مطالب برای نگاهی دوباره به کلیت مباحث بود که در کنار آن بعضی از نکات کلیدی هم اضافه شد: مانند تکنیک "معکوس کردن جهان وجودی". جلسه ۷۴ به صورت جزئیتری وارد برنامه اجرائی شدیم و به این پرداختیم که چگونه از تمام راهنمائیهای عملی و نظری که در این چند جلسه آموختهایم، میتوان به یک برنامه روزانه واقعی رسید.
اما جلسه ۷۵ ورود به یک مساله جانبی بود که در مورد بسیاری از افرادی که به صورت طبیعی مخاطبین بحثهای رساله عملیه هستند، میتواند به یک مساله اصلی تبدیل شود. اینکه "انسانی که در شاکله و بنیان تفکر شخصی خود رسیدن به کمالات عالیه انسانی را انتخاب نموده و در این رابطه اسوههای دینی را مورد توجه قرار داده است، چگونه باید مواجهه درست و انسانی با آن داشته باشد؟"
سه جلسه شبهای فاطمیه هم به این مطالب اضافه شده که بدون آنها نمیتوان این مواجهه را به صورت کامل بررسی نمود. در فاطمیه، طی سه شب، سه سوال مهم جواب داده شده است:
۱-"زندگی انسانی چگونه میتواند مرتبط به اصول کمالطلبانه دینی باشد؟"
۲- "اصل توحید چگونه میتواند در عمل به زندگی ما مرتبط باشد؟"
۳- "ولایت، توسل و اسوههای دینی چگونه در راستای توحید معنی میشوند و ولایت غیر توحیدی چیست و چگونه میتوان ولایت توحیدی داشت ؟" (فایل های آن در کانال رساله قرار داده شده است).
جلسه آینده رساله، تکمله اجرائی بر این سه شب و نیز پیرامون بر جلسه ۷۵ است. اینکه چگونه میتوان اجرای درستی در زندگی داشت، در عین حال این کمالگرائی را مورد توجه داد. قرار است که از این جلسه یک راهنمائی روشن و قابل اجرا برای "گرایشات کمالی بینهایت" بدست بیاید. همان گرایشاتی که به صورت معمول اسباب زحمت و عقب ماندن است و بسیاری از افراد در کشور ما گرفتار این مشکل هستند.
جلسه بعدی (جلسه ۷۷) گفتگوهائی در مورد برنامههای شخصی افراد خواهیم داشت و دوستان گزارش برنامههای خود و سوالات و اشکالات و پیشنهادات خود را ارائه خواهند داد. در صورتی که سیر طراحی شده به خوبی پیش رود، پس از آن به "دو شیوه اصلی و بسیار مهم" خواهیم پرداخت که عبارت است از "تفکر وجودی" و "توجه به نفس به معنی خاص". دلیل اینکه صحبت در مورد این دو شیوه را -با وجود اهمیت فراوان و نیاز و درخواست مکرر دوستان- این مقدار به تاخیر میاندازیم، این است که بدون طی کردن این مقدمات و گذراندن مراحل آن، استفاده از این دو شیوه میتواند غیر مفید و حتی فریبنده و باعث خسارتهای مهم باشد.
توضیحات ضروری:
۱- در بند های ۱۶ و ۱۷ جلسه ۷۳ توضیح داده شد که اهداف بلند و گرایشات کمالی و هر نوع هدف متفاوت و غیر متداول میتواند زندگی انسان را تحت تاثیر قرار داده و منتظم تفکر شخصی و برنامههای روزانه را متفاوت از دیگران کند. آنچه در این جلسه و نیز جلسه ۷۵ و سه شب فاطمیه توضیح داده شد، متناسب با این اهداف برتر انسانی است که "اجرائیات برنامهای" و "مقدمات نظری" فردی است که چنین نگاهی به زندگی دارد. بنابر این هر مقدار که انسان از اهداف بلند کمالی فاصله بگیرد و زندگی عادیتری را انتخاب نماید مجبور است که تغییراتی داده و مطالب این چند جلسه –از ۷۵ تا جلسه آینده- را کنار بگذارد.
۲- در بند ۴ جلسه ۷۴ چنین گفته شده است: "هیج انسانی در یک جهان و مرتبه محدود نیست و اگرچه مشغولیت زندگی روزمره ممکن است باعث فراموشی این حقیقت بنیادین شود، اما با وجود این نیز اکثر انسانها نمیتوانند به برد کوتاه وجودی و جهان آن اکتفا نمایند". اکنون مقدمه ضروری برای تمامی افراد این است که با توجه به مطالب گذشته و نیز با نگاهی دوباره به هویت خویشتن، بتواند تشخیص دهد که تا چه اندازه اهداف کمالی و گرایشهای بلند وجودی دارد. اشتباه در این امر و خلط مسائل گوناگون در این مورد میتواند آثار بسیار بدی در زندگی انسان بگذارد. یکی از مهمترین دلائل برای عقب انداختن بیان و توضیح و تمرین دو شیوه "تفکر وجودی" و "توجه به نفس به معنی خاص" این است که افراد "توانائی کشیدن مرز مشخص بین اهداف بلند و کوتاه و زندگی مختص هر کدام" را پیدا نموده و بتوانند هویت خود را در این باره تشخیص داده و انتخاب نمایند. بدون این تشخیص ورود به این دو بحث میتواند خطرناک، خسارتبار و فریبنده باشد.
اجرا:
۱- شرط ورود خوب به اجرا این است که با استفاده از تمام آنچه که گفته شد (از جلسه ۶۶ به این سو) بتوان "جهان خود"، "منتظم اندیشهای خویشتن" و "نقطهای که درآن ایستادهایم" را به خوبی تشخیص دهیم. اگر این تشخیص "نادرست و بیمار و آفت زده" باشد مراحل بعدی نیز از اساس دچار مشکل خواهد بود.
۲- مسیر زندگی و کلیات آن و نیز هدفها و برنامه روزانه کاملاً مرتبط با درکها و برداشتهای بند اول است. برنامه انسانی که گرفتار آسیب معرفتی است، با فردی که اهداف بلند قابل دسترسی دارد و با کسی که زندگی متعارفی را جستجو میکند، یکی نخواهد بود. انسانی که قصد حتمی برای مهاجرت دارد با آنکه ساکن است و قصد تغییر ندارد، نمیتوانند برنامه واحدی اجرا نمایند.
۳- درک این نکته که همه چیز در وجود انسان است قدم اصلی پس از این است. اهمیت این قدم در این است که "تصنعی و ساختگی" نباشد. همچنان که با توجه به نفس نباید امور بیرونی معطل شود و این منوط به این درک است که "توجه به نفس" مساوی توجه به تمامی جهان و تمام ابعاد زندگی است. بازگشت به خویشتن اگر درست انجام شود میتواند مقدمه و شروع احیای خویشتن باشد اما با انحراف اندکی در آن، اسباب توقف شدید پدیدار میگردد.
۴- فضای زندگی انسانی به صورت کلان برای هر فرد به تناسب ظرفیت وجودی و معرفتی و نیز جایگاه او روشن است. همراه با توجه به نفس میتوان فضاها و عینیتهای گوناگونی را اضافه و یا از زندگی حذف کرد تا به صورت صحیح و درست انجام شود. نتیجه این توجه و بازگشت، جهشها و جوششهای جوهری درونی متناسب با این فضای کلی زندگی انسانی است. به عنوان مثال وظایف و مسئولیتهای اجتماعی، ارتباطات خانوادگی، مسائل شغلی، مناسک و متون دینی از نمونههایی است که میتواند منضم به "نفس و خویشتن" شده و توجه به صورت انضمامی انجام شود. همچنین در "معکوس نمودن دنیای وجودی" توضیح داده شد که چگونه میتوان از حذف بعضی موارد برای بازگشت بهتر به خویشتن استفاده نمود.
۵- همه اینها مقدمهای است برای "مشاهده خویشتن و دنیای آن"؛ مشاهده یعنی رصد کردن و آماده بودن برای جوشش درونی و برقرار شدن حالات و افعال و صفاتی که دنیای جدید و قدرتمند انسان را میسازد. زایش این دنیای جدید علامت موفقیت اجرای انسان است.
۶- اگر این مراحل به صورت ابتدائی خوب انجام شود؛ آنگاه انسان آماده استفاده درست و کامل از دو شیوه راهبردی "تفکر وجودی" و "توجه نفس به معنی خاص" خواهد بود.