﴿ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ  وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ  إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ﴾ (نحل/۱۲۵)

🔸️ مسیر حرکت انسان برای اینکه در این جهان مانند یک انسان زندگی کند، همان راه ابراهیم نبی (ع) است.

🔸️ ﴿إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّـهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ﴾ (نحل/۱۲۰): بازگشت به حقیقت ابراهیمی در همه‌ی ما موجود است. هر انسان با آن حقیقت زاده می‌شود و با آن خلق شده است.

🔸️ این حقیقت همیشه همراه با اوست. هرزمان که به خویشتنش مراجعه بکند؛ از جهانی که او را فراگرفته و لایه‌هایی که برای او توهم ایجاد کرده رهایی می‌یابد و خودش را رها می‌کند.

🔸️ ﴿یَحولُ بَیْنَ المَرءِ وَ قَلبِه﴾ (انفال/۲۴): حقیقتی که خداوند از رگ گردن به او نزدیک‌تر است و حقیقتی که خداوند از خود انسان به انسان نزدیک‌تر است.

🔸️ این حقیقت همیشه پیش چشم انسان حاضر و ناظر است. همه‌ی عبادات (نماز و روزه)، مناسک و دیانت برای این است که انسان بتواند لحظه‌ای با آن حقیقت ارتباط بگیرد و با آن یکی بشود.

🔸️ حقیقت نماز بازگشت به آن خویشتن است، این حقیقت، مسیر ابراهیمی و بازگشت در هرکسی وجود دارد. همانطوری که ابراهیم یک امت بود.

🔸️ ﴿كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ﴾ (نحل/۱۲۰): در مورد همه‌ی ما همین است. تصور اینکه اگر کسی به خودش توجه بکند از فعالیت‌های اجتماعی، سیاسی و از خدمت به جامعه باز می‌ماند، تصوری غلط و باطل است.

🔸️ حقیقت خیر، خدمت و عمل در این جهان از طریق بازگشت به خویشتن است و جهان بر افرادی استوار است که توانسته‌اند خودشان را پیدا و احیا کنند و هرکسی که این خویشتن را در خود پیدا کند؛ مانند یک امت است: ﴿قانِتاً لِلَّـهِ حَنِيفاً﴾. مانند یک امتی است که پاکی آنها جهان را فرا می‌گیرد و مانند یک ملت آثارش در این جهان اثرگذار است، هرچند اگر ناشناس و گم‌نام باشند و دنیای مادی او را هیچ بگیرد. حقیقت جهان بر دوش این انسان‌ها استوار است. اگرچه جهان مادی به آنها توجهی ندارد، اما پاکی آنها چون امتی، ملتی و قدرتی بر جهان استوار است و کائنات تمام عیار در خدمت آن‌ها است.

🔸️ گم‌نامی برای آن‌ها ابزار و وسیله‌ای است که می‌توانند این پاکی و حنیف بودن خودشان و عدم شرک را به نهایت درجه حفظ کنند. انسانی که این‌گونه شد به توجه ابراهیمی دست پیدا کرده است.

🔸️ هرکدام از ما در این رمضان، حرکت و روزه می‌توانیم در حد خودمان و زحمتی که می‌کشیم و در حد اقدامی که می‌کنیم به این راه و هدف برسیم.

🔸️ ﴿شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ﴾: انسان باید شکرگذار باشد. شکر انسان این است که آن نعمت‌هایی که خداوند به او داده است را در جهت صحیح استفاده بکند. خداوند انسان را به صراط مستقیم و درست در دنیا و آخرت هدایت کرده است و به او حسنه و صلوحیت داده است؛ در این مسیر هم خودش اقدام بکند هم مقداری که ممکن است خدمت به خلق خدا بکند.

🔸️ ﴿ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ﴾: این است که به راه خداوند که همان راه خویشتن و خود خلیفة‌الله‌ی است با حکمت و مسیر درست و حق به این مسیر هدایت کند؛ که بالاترین هدایت همین است، که خویشتن حقیقی خودش و حقیقت ابراهیمی خودش را در اجتماع حفظ بکند.
‌
🔸️ ﴿بِالْحِكْمَةِ﴾: اینجا تعقل است. یعنی راه درست و صحیح و هدایت و دعوت به راه خداوند با حکمت است.

🔸️ هنگامی که این سرریز شدن خویشتن انسانی که ابراهیم‌وار پیش رفته و وسیع شده در معرض موعظه‌ی دیگران قرار می‌گیرد، نیاز هست که دیگران را اغنا کند، از طریق موعظه و قانع کردن و توجه دادن آن‌ها و مانند آنها صحبت کردن و باز زبانی که آنها بفهمند.

🔸️ با فرزندان، خانواده، دوستان و جامعه به جای این‌که با زور، قدرت، فشار، اتهام زدن و از موضع بالا حرکت کردن، با موعظه‌ی حسنه و رفتاری که برای آنها قابل درک است و اقناع می‌شوند رفتار کند.‌‌

🔸️ ﴿وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ﴾: اگر با مشکلات بیشتری برخورد کرد و دیگرانی که جلوی او می‌ایستند، مجادله، دعوا و نزاع با دیگران از طریق احسن باشد. از طریق راهی که آنها درک می‌کنند و مجادله آنها را بیش از هر چیزی به درک و فهم می‌رساند.

🔸️ مجادله یعنی اینکه انسان به نوعی عمل بکند که حقیقت در مقابل چشم مخاطب‌ قرار بگیرد. حقیقت را به مخاطب از طریق مجادله نشان دهند و حق در جلوی چشم او قرار دهند.

🔸️ ﴿إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِیهِ﴾: این مسیر، مسیر از شرک فاصله گرفتن و به راه حق رفتن است. کسانی که مسیر دیگری رفتند آن مسیر برای آن‌ها با فشارهای خداوند است.

🔸️ این احکام سخت مانند اصحاب «سبت» کسانی که ماهیگیری در روز شنبه برای آنها حرام شد، اینها برای کسانی است که در راه خداوند بی‌پروا و بدون دلیل به اختلاف می‌پردازند و آن چیزی را که می‌فهمند با هوای نفس مخالفت می‌کنند و به شرایطی می‌رسند که خداوند مجبور است برای آنها احکام سنگین قرار بدهد.

🔸️ اما برای کسانی که این راه را ندارند مسیر باز است. هر انسانی که به حقیقتی رسیده موظف است آنها را به حکمت، موعظه‌ی حسن، جدال احسن، راه راست و درست هدایت و دعوت کند و این دعوت با حکمت است و نه با زور و فشار.

🔸️ ﴿إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ  وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ﴾: اینکه نتایج چه می‌شود و رفتار ما چه فایده‌ای داشته باشد، نتیجه دست ما نیست و به دست خداوند است. ما باید در این مسیر از حکمت، موعظه‌ی حسن و جدال احسن فاصله نگیریم تا حقیقت ابراهیمی خودمان را از دست ندهیم و مسیر ابراهیم نبی (ع) را در این جهان پیش ببریم.

🔸️ ۲ رمضان ۱۴۴۵